Nhà thơ Bùi Giáng: Kỳ cuối: Gặp hoạn nạn là Kim Cương có mặt

 VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT

Nhà thơ Bùi Giáng: Kỳ cuối: Gặp hoạn nạn là Kim Cương có mặt

dvnien copy từ https://www.baobariavungtau.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/..., trang web này đăng ngày 14/07/2023, 18:54

Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 4: Tỉnh điên một cõi hồng trần Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 3: Trong cõi điên nhân tình thế thái Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 2: Bút lực hoa trôi nước chảy Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 1: 'Giáo sư' không tốt nghiệp đại học

Lúc đầu thấy Bùi Giáng cầu hôn Kim Cương không được, Nguyễn Thùy có lần đã đề nghị với Kim Cương một cách nghiêm túc hay là Kim Cương lấy Bùi Giáng làm chồng, biết đâu sẽ giúp anh ấy bớt khùng và viết lách đường hoàng, đĩnh đạc, dễ hiểu hơn?

Thi sĩ Bùi Giáng trong một lần đến nhà nghệ sĩ Kim Cương. Ảnh tư liệu

Trước lời đề nghị nửa đùa nửa thật của nhà giáo Nguyễn Thùy, người bạn chí cốt của Bùi Giáng, Kim Cương nhìn Nguyễn Thùy cười ngất, bảo:

- Không được đâu anh Thùy ơi, anh Giáng sống kỳ cục lắm, không ai chịu nổi ảnh đâu. Với lại anh Giáng có yêu Kim đâu, ảnh chỉ thương mến thôi. Anh xem, ảnh chỉ ngồi nói chuyện với Kim nhiều lắm là 5-10 phút rồi lại chạy ra ngoài đường múa may một hồi rồi mới trở lại. Anh Giáng không bao giờ ngồi với Kim hay cô gái nào được lâu đâu. Kim cũng muốn giúp anh Giáng nhiều thứ nhưng ảnh có nhận đâu. Ảnh vẫn chứng nào tật nấy, thích đi lông bông, thích nhảy múa ngoài đường, la hét, chọc lũ nhỏ chơi thôi!

Có thể Kim Cương đã nhận xét đúng về Giáng, không ai có thể biết Bùi Giáng yêu như thế nào, yêu thật hay giả bộ yêu. Bông đùa hay nghiêm túc. Mà có khi ngay chính Bùi Giảng cũng không hiểu được tình yêu của mình như thế nào, bởi ông đã sống trong “cõi điên” thì làm sao lý giải được tình cảm của một người điên. Nhưng rõ ràng Kim Cương có một vị trí rất quan trọng trong tâm hồn và ý thức của Bùi Giáng.

Suốt 40 năm bà vẫn tôn trọng tình yêu đơn phương của ông dành cho bà, ngược lại bà cũng là chỗ dựa tinh thần của Bùi Giáng trong những lúc ốm đau, hoạn nạn. Bởi Bùi Giáng thường đi lang thang ngoài đường, nhiều lúc ngẫu hứng làm “chim bay cò bay” ở một ngã tư đường để… điều khiển giao thông, hoặc có khi chọc phá người ta nên bị đánh, hoặc bị công an bắt. Những lúc ấy trong đầu của Bùi Giáng chỉ nhớ mỗi mình Kim Cương, địa chỉ nhà, số điện thoại của Kim Cương và Bùi Giáng bảo ông là người thân của Kim Cương. Thế là người ta gọi bà, lập tức bà có mặt để lãnh ông ra. Chuyện Kim Cương đi bảo lãnh Bùi Giáng là chuyện thường ngày ở huyện.

Một lần nọ Bùi Giáng không hiểu sao đi “quậy” đám cưới, bị người nhà cô dâu, chú rể xúm lại đánh. Kim Cương hay tin cũng chạy đến năn nỉ người ta rồi đưa ông về. Một lần khác, Bùi Giáng chọc phá ngoài đường bị đánh mặt mũi đầy máu. Thấy ông xuất hiện trước cửa nhà mình trong tình cảnh như vậy, Kim Cương gọi xích lô chở ông đi bệnh viện cấp cứu nhưng ông không chịu đi, cứ nằng nặc nói:

- Chừng nào cô đi với tôi thì tôi mới đi.

- Ừ, thì đi!

Kim Cương đành phải gọi xích lô rồi cùng đi với Bùi Giáng vào bệnh viện, trên đường đi Bùi Giáng lại “quậy” tưng bừng, chửi bới văng mạng khiến Kim Cương kêu trời không thấu. Nhưng phải nói rằng Bùi Giáng “quậy” cỡ nào khi nghe nói có Kim Cương đến lập tức ông… hiền lành lại ngay, lúc này Kim Cương bảo gì ông cũng nghe, như một cậu học trò ngoan ngoãn, khép nép trước cô giáo.

Uy lực của tình yêu

Kim Cương đối với Bùi Giáng quả có một thứ “uy lực” đặc biệt. Điều cho thấy Bùi Giáng tuy rất hay chọc ghẹo, bông đùa Kim Cương nhưng vẫn dành cho bà sự trân trọng, vị nể. Một lần nọ, Bùi Giáng ngẫu hứng làm “chim bay cò bay” giữa đường để hướng dẫn giao thông, ai nói gì cũng không nghe, tình cờ có nhà báo Đoàn Thạch Hãn đi ngang qua thấy thế liền đến gần Bùi Giáng bảo:

- Kim Cương mời ông tới nhà chơi kìa.

Bút tích của thi sĩ Bùi Giáng. Ảnh tư liệu

Lập tức Bùi Giáng thôi làm “chim bay cò bay” để vội vã tới nhà Kim Cương. Khi Bùi Giáng tới, ngại cho ông vô nhà ông sẽ “quậy”, nên Kim Cương nhanh trí lòn qua khe cửa cho ông cuốn sổ tay. Bùi Giáng liền hý hoáy viết ngay bài thơ tặng Kim Cương: “Yêu nhau từ bấy tới nay/ Xiết bao tâm sự từ ngày qua đêm/ Thưa em nương tử dịu mềm/ Bốn mươi năm lẻ êm đềm vô biên/ Đầu tiên tiên nữ Kim Cương/ Cuối cùng muôn một phi thường Cương Kim/ Cúi đầu bái tạ tình em/ Về sau vĩnh viễn êm đềm thương nhau…”.

Có một giai đoạn Bùi Giáng dường như ra khỏi “cõi điên” của ông mà hơi tỉnh tỉnh, đó là khoảng năm 1978-1992 khi ông về trú ngụ tại nhà người cháu tên Hoài ở Gò Vấp, gọi Bùi Giáng bằng bác. Một lần nhà thơ Trụ Vũ ghé chơi với Bùi Giáng và nói đùa:

- Kim Cương hẹn ngày mai tới nhà thăm anh đấy.

Suốt đêm đó Bùi Giáng gần như không ngủ, sáng ra ông sốt ruột chờ “nương tử Kim Cương” tới thăm, đi tới, đi lui trông ngóng mãi mà không thấy, Bùi Giáng bực mình nói:

- Cái thằng Trụ Vũ ba xạo, chừng nào cổ lên thì lên, bày đặt nhắn nhe làm chi cho người ta chờ đợi sốt cả ruột.

Còn anh Hoài, cháu của Bùi Giáng tiết lộ chuyện Bùi Giáng mượn rượu giả bộ say để “nhõng nhẽo” với Kim Cương. Sáng hôm đó, cứ nghĩ là Kim Cương đến thật, Bùi Giáng đã uống một tí rượu để giả bộ say đi đứng ngả nghiêng, nếu Kim Cương tới thăm thấy thế sẽ dìu đỡ ông cho… nó sướng. Chính vì Bùi Giáng giả say nên có lần đã say thật, một lần nọ biết Kim Cương tới thăm, Bùi Giáng cũng uống tí rượu để giả bộ say, nhưng trong khi chờ đợi Kim Cương, ông uống mãi, uống đến lúc… say bí tỉ lăn ra ngủ khò thì Kim Cương đến. Bùi Giáng cứ tiếc mãi.

Một lần khác, Kim Cương đến thăm Bùi Giáng và tặng ông một đóa hoa hồng, Bùi giáng rất vui. Khi Kim Cương về rồi ông hỏi anh Hoài:

- Làm sao giữ cho hoa hồng đừng héo bây hè!

- Không được đâu bác ơi, chỉ 3 ngày là nó héo khô thôi.

- Trời ơi, hoa của cô Kim Cương tặng phải giữ cho đừng héo chớ bây.

- Có cách.

- Cách chi?

- Bác trút ngược hoa xuống, nó sẽ tươi được vài tháng.

Bùi Giáng làm theo lời đứa cháu, đúng là đóa hoa tươi được vài tháng mới héo khô…

Thời gian qua nhanh, khi Bùi Giáng ở ngưỡng 60 tuổi, một lần ông tới nhà thăm Kim Cương nhìn bà bằng cặp mắt nheo nheo, thấy tội, Kim Cương dẫn ông đi mua cặp kính đeo cho nhìn thấy rõ. Độ tháng sau gặp lại, một bên tròng đã bị bể vì ông ra đường chọc ghẹo ai đó bị người ta đánh. Kim Cương lại thấy tội, bà nói:

- Kim mua cho anh cặp kính mới nghen?

Bùi Giáng lắc đầu nói tỉnh không: Thôi cô ơi, tôi nhìn đời bằng… một con mắt đủ rồi.

40 năm với mối tình si kỳ nữ

Suốt 40 năm Bùi Giáng yêu kỳ nữ Kim Cương bằng tình yêu đơn phương nhưng bền bỉ không hề phai nhạt. Hình ảnh Kim Cương vẫn hiển hiện trong thơ Bùi Giáng một cách nồng nàn, thiết tha nhất, đối với Bùi Giáng dù Kim Cương ở tuổi 18-19, hay khi ở tuổi 60 cũng vẫn là “nương tử” và tình yêu ông đối với bà vẫn rất mực thủy chung. Tình yêu ấy đã vượt qua ngưỡng tình yêu trai gái nên nó không có thời gian để dừng lại.

Ngược lại, tuy không yêu Bùi Giáng nhưng Kim Cương vẫn tôn trọng mối tình lớn lao của Bùi Giáng dành cho mình. Kim Cương đối với Bùi Giáng như một người bạn, một người anh và đặc biệt hơn nữa là một nhà thơ đã dành cho bà rất nhiều sự ưu ái qua những bài thơ tuy có lúc “điên điên” nhưng lời lẽ vô cùng thâm thúy, tình nghĩa sâu nặng.

Những tưởng rằng mối tình kỳ lạ, bền bỉ này sẽ còn kéo dài cho đến hết một đời người. Nhưng bất ngờ Bùi Giáng bị tai nạn, ông té đến chấn thương sọ não và được gia đình người cháu đưa vào bệnh viện Chợ Rẫy cấp cứu. Kim Cương là người đầu tiên được gia đình người cháu Bùi Giáng báo tin. Bà có mặt ngay và cũng đóng vai trò quan trọng khi được hỏi ý kiến về việc mổ cho Bùi Giáng khi ông vẫn hôn mê. Kim Cương quyết định ngay: đồng ý để bác sĩ mổ cho ông dù chỉ còn 1% hy vọng sống sót. Và Bùi Giáng đã không qua khỏi. Ông mất ngày 17/10/1998, cũng chính Kim Cương là người lo hậu sự cho Bùi Giáng.

Trước khi chia lìa, vĩnh biệt nhà thơ “điên điên”, người đàn ông “quá đỗi bất thường” Bùi Giáng, người đã yêu mình bằng một tình yêu sâu đậm, thủy chung suốt 40 năm, nghệ sĩ Kim Cương đã dịu dàng nói trước huyệt mộ ông mấy lời chân tình, xúc động:

“Thưa Bùi Giáng. Đời ông là một đời giang hồ, nhưng mọi người vẫn mến thương ông, chắc ông cũng mãn nguyện rồi. Riêng tôi có 3 điều cảm ơn ông: Thứ nhất, ông đã để lại một sự nghiệp thơ cho đời. Thứ hai, cảm ơn mối tình 40 năm ông đã dành cho tôi, tới giờ tôi có thể nói đó là mối tình lớn, ông là người yêu tôi chung thủy nhất, lâu dài nhất. Thứ ba, cảm ơn vì ông đã cho tôi một bài học, rằng dù điên hay tỉnh, giàu hay nghèo, già hay trẻ, trong lòng mỗi người cũng phải có một mối tình để sống”.

Trong khoảng 10 cuốn sổ tay đầy ắp chữ nghĩa của Bùi Giáng để lại cõi trần gian cho Kim Cương, có một trang viết mà Bùi Giáng viết như một lời trăn trối, khiến Kim Cương nhớ mãi: “Kiếp sau gặp lại nhau, anh Bùi Giáng chỉ mong được Kim Cương chấp thuận cho phép anh Bùi được làm đầy tớ trung thành tuyệt đối của Kim Cương”.

Và hơn thế nữa, ông để lại cho Kim Cương một bài thơ xúc động với lời lẽ tuyệt đẹp nhưng cũng rất mực thâm sâu: “Vô ngần tao ngộ đầu tiên/ Em bao giờ biết anh phiền ưu sao/ Yêu em từ những kiếp nào/ Về sau cũng niệm nguyên màu ban sơ”.

TỪ KẾ TƯỜNG

 VĂN HÓA - NGHỆ THUẬT

.

Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 3: Trong cõi điên nhân tình thế thái

dvnien copy từ https://www.baobariavungtau.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/..., trang web này đăng ngày 30/06/2023, 16:39

.

TIN BÀI LIÊN QUAN:

Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 1: 'Giáo sư' không tốt nghiệp đại học Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 2: Bút lực hoa trôi nước chảy

 

Sau khi không may gặp hỏa hoạn, không chỉ nhà bị cháy mà tất cả tác phẩm và sách vở tài liệu bị cháy sạch, Bùi Giáng lại thêm một cú sốc lớn khiến tâm hồn nhạy cảm của ông càng bị chấn động. Bùi Giáng càng điên hơn, ban ngày ông lang thang ngoài đường trong trang phục “cái bang” với mấy con chó nhỏ trong túi vải đeo lủng lẳng quanh mình. Cứ thế ông rong chơi khắp phố phường và trêu chọc thiên hạ, nhất là các cô gái đẹp.

Sáng tác xuất thần.

Có khi Bùi Giáng ra giữa đường làm… Cảnh sát giao thông hướng dẫn cho xe cộ qua lại và ông tỏ ra rất thích thú trò vui này. Buổi tối ông say bí tỉ thường về tá túc mấy ngôi chùa hoặc nhà đứa cháu ở Gò Vấp, nhưng nhà một người bạn đồng hương Quảng Nam với ông: Nhà văn, nhà giáo Nguyễn Thùy là nơi Bùi Giáng thường ở lại sau những cuộc rong chơi, có khi tới mấy tháng trời nên Nguyễn Thùy rất gần gũi với Bùi Giáng trong sinh hoạt đời thường cũng như lúc Bùi Giáng “nhập” vào “cõi điên”.

Theo Nguyễn Thùy, ngày Bùi Giáng thuê nhà ở cạnh nhà vợ chồng ông thì Bùi Giáng hãy còn “chĩnh chạc” lắm, ý Nguyễn Thùy cho rằng Bùi Giáng chưa “nhập” vào “cõi điên”. Lúc đó Bùi Giáng còn đi dạy học ở trường Tân Thịnh và Tân Thanh do hai ông Phan Thuyết và Phan Út người cùng quê Quảng Nam có họ hàng xa gần với Bùi Giáng làm hiệu trưởng.

Lúc đó dạy trung học đệ nhất cấp, đệ nhị cấp đã được gọi là giáo sư, do đó giáo sư Bùi Giáng từ cách ăn mặc đến tác phong đều phải mẫu mực. Lúc này Bùi Giáng vừa dạy học để nuôi cô em gái, vừa viết khảo luận văn học, dịch sách, làm thơ và…vẽ tranh. Tất nhiên tranh của Bùi Giáng vẽ có khi chính ông cũng không hiểu chứ đừng nói chi người xem tranh của ông.

Theo Nguyễn Thùy thì tranh của Bùi Giáng ông xem… chẳng hiểu gì cả bởi Bùi Giáng vẽ tranh không thuộc trường phái nào và nội dung những bức tranh là minh họa các huyền thoại, thần thoại Hy Lạp. Thơ của Bùi Giáng trong giai đoạn này cũng chưa đến nỗi “điên” hoặc thỉnh thoảng chỉ “điên điên” chút đỉnh mà thôi.

Tác phẩm Gửi đêm của Bùi Giáng. Ảnh tư liệu

Những cuộc rong chơi bất tận

Nhưng khi những cơn “điên điên” của Bùi Giáng bộc phát, ông thường rủ Nguyễn Thùy vào những cuộc rong chơi “vô tiền khoáng hậu”, đó là khi hai người chui vào những lùm cây um tùm trên đường Nguyễn Huỳnh Đức để… làm thơ. Bùi Giáng hết chui vào hết ngồi dưới gốc cây này tới gốc cây khác làm thơ cho đến khi trời tối mịt mà vẫn chưa chịu về. Ông viết đầy kín những trang giấy của một cuốn tập nhỏ, một vài lần bị kiến bu đến cắn, Bùi Giáng nhảy dựng lên, la hoảng: “Kiến cắn thơ tao, kiến cắn thơ tao”. Nguyễn Thùy có một người bạn vẫn thường đến chơi, đó là nhà văn, học giả Nguyễn Đức Quỳnh, một hôm Nguyễn Thùy đi dạy, Nguyễn Đức Quỳnh đến chơi chỉ có vợ Nguyễn Thùy ở nhà, vợ Nguyễn Thùy mời Bùi Giáng qua ăn cơm với Nguyễn Đức Quỳnh cho vui, trong bữa cơm không biết Bùi Giáng và Nguyễn Đức Quỳnh bàn luận chuyện gì đã xảy ra tranh cãi nảy lửa giữa hai người, Bùi Giáng tức giận hất đổ hết thức ăn.

Bùi Giáng không thích những học giả, các nhà phê bình và các giáo sư đại học. Trong cuốn khảo luận nhan đề “Con đường Ngã Ba” do NXB An Tiêm ấn hành năm 1972, Bùi Giáng gọi những vị này là “Những đạo thính đồ thuyết” tức là những kẻ “nghe ngoài đường và nói ngoài đường”, là “hoạt tinh thể của con người mạt hậu”, là những người “thông minh một cách thô thiển, vểnh tai ngoài đường và bi bô ăn nói ngoài đường để tàn phá mọi ngã ba đường của bước chân đi từ nội tâm nội mật”.

Theo Nguyễn Thùy thì “cái điên” của Bùi Giáng thật khó lòng phân tích, ông đọc hết các tập thơ, các sách ông viết nhất là các tập khảo luận “Tư tưởng hiện đại” rồi liên hệ với lối sống kỳ cục của Bùi Giáng, là một người gắn bó, theo sát ông thời gian dài, Nguyễn Thùy chí ít cũng lý giải được nguyên do đã khiến cho Bùi Giáng “điên điên”, nhưng ông cũng không dám nghĩ ý của mình là đúng.

Nhưng có một điều Nguyễn Thùy khẳng định là Bùi Giáng có tấm lòng thương người, nhất là người già và trẻ con, Bùi Giáng cũng căm thù bạo lực, cực kỳ ghét thói man trá, giả hình, lật lọng của những kẻ tự cho mình là “trí thức”, “trưởng giả”… Theo Nguyễn Thùy thì Bùi Giáng là “Một vị Bồ Tát thị hiện giữa mạt thế ma cung, là một Bồ Tát bị đọa, vì chưa đoạn diệt được 4 tướng: Ngã tướng, Nhân tướng, Chúng sanh tướng, Thọ giả tướng”.

Nói về thơ, Bùi Giáng có cả ngàn bài, trong số đó có những bài Bùi Giáng cố ý chọc ghẹo, bông đùa, cà rỡn nên có những câu thơ rất… “đơn giản như đang giỡn” kiểu Bùi Giáng mà sau này có nhiều “nhà thơ” cố ý bắt chước theo phong cách của Bùi Giáng nhưng thơ rởm, thơ nhái kiểu Bùi Giáng thì lộ ra ngay, bởi dù làm thơ thế nào, ngôn ngữ, phong cách thơ Bùi Giáng vẫn là một “đặc sản” không dễ dàng bắt chước, nhái giọng được. Vì thế nên có một giai thoại, trong bàn nhậu, dân nhậu thường đọc hai câu thơ: “Yêu em yêu quá chừng chừng. Bởi em có cái lạ lùng bên trong”. Và bảo rằng đây là hai câu thơ của Bùi Giáng, nhưng nhiều người, kể cả ông Nguyễn Thùy, người đọc Bùi Giáng gần như không sót một chữ thì cho rằng… chưa hề thấy hai câu thơ này trong bất cứ bài thơ nào, tập thơ nào của Bùi Giáng.

Cõi điên của Bùi Giáng

Khi vợ chồng Nguyễn Thùy dọn về một căn hộ ở chung cư Minh Mạng, Bùi Giáng cũng vẫn thường đến đây, có lúc ông ở lại hai tháng liền và chỉ có vợ chồng Nguyễn Thùy vì quý trọng tài năng của Bùi Giáng và là đồng hương nên mới “chịu đựng” nổi lối sống “điên điên” của ông mà thôi. Ban ngày Bùi Giáng ra khỏi nhà rất sớm với bộ quần áo “cái bang” lưu niên và ông “thiền hành” khắp mọi nẻo đường.

Tối về, Bùi Giáng mặc nguyên bộ “cái bang” này lăn ra sàn nhà ngủ, hoặc đọc thơ, cười nói oang oang một mình suốt đêm khiến cho hàng xóm không ai chợp mắt được.

Một hôm Bùi Giáng xách về nhà Nguyễn Thùy một con mèo chết, trịnh trọng treo xác con mèo lên sợi dây kẽm phơi quần áo sau nhà Nguyễn Thùy không biết để làm gì. Vài ngày sau xác con mèo thối rửa, bốc mùi hôi thối “kinh thiên động địa” cả xóm không ai chịu nổi, Nguyễn Thùy năn nỉ Bùi Giáng quăng xác con mèo đi cho rảnh nợ, khỏi bị hàng xóm chửi nhưng Bùi Giáng cương quyết không chịu. Nguyễn Thùy đành đợi lúc Bùi Giáng ra khỏi nhà lén quăng xác con mèo, tưởng đâu lúc về Bùi Giáng sẽ nổi cơn tam bành, nhưng thật bất ngờ, Bùi Giáng chỉ lắc đầu rồi hồn nhiên khen Nguyễn Thùy: “Chú mày làm tốt lắm”, khiến Nguyễn Thùy chẳng biết tánh ý Bùi Giáng ra sao mà lường.

Từ năm 1975 trở về sau Bùi Giáng ít viết, nếu hôm nào không “thiền hành”, lang thang ngao du khắp chốn thì ngồi chơi dưới chân cầu thang chung cư Minh Mạng cùng mấy con chó nhỏ thả ra trong túi vải. Và khi “điên điên” ông lại ra đi, những lúc như thế Bùi Giáng lại rất vui, rất thích thú bước vào “cõi điên” của mình. Ngược lại, những khi không được “điên điên”, Bùi Giáng thường nằm mẹp ở nhà, chẳng mở miệng nửa lời, ông nằm liệt trên sàn nhà mấy ngày liền như một cái xác chết. Nhưng rồi một hôm nào đó bất ngờ Bùi Giáng bật dậy, bắt đầu lại cuộc “thiền hành” thì ông như một người khác, nhảy múa, chọc ghẹo người qua đường, nhất là các cô gái khiến họ sợ phát khiếp. Nguyễn Thùy lại là người phải đi theo Bùi Giáng để “đỡ đòn”, năn nỉ không cho người ta đánh ông khi bị ông chọc ghẹo.

Nhiều khi Nguyễn Thùy bị Bùi Giáng chửi bới thậm tệ, bắt anh phải quỳ lạy những cô gái bán thuốc lá mà ông gọi là thánh nữ, tiên nương, Bồ Tát. Bùi Giáng còn thuyết phục Nguyễn Thùy bỏ dạy, bỏ hết công việc, bỏ cả gia đình để theo ông, đi vào “cõi điên” như ông mới có hạnh phúc, mới được thỏa chí bình sinh, mới thỏa sức vui đùa.

(Còn tiếp)
TỪ KẾ TƯỜNG

 NGĂN KÉO THỜI GIAN

Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 2: Bút lực hoa trôi nước chảy

dvnien copy từ https://baobariavungtau.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/..., trang web này đăng ngày 23/06/2023 17:08

TIN BÀI LIÊN QUAN:

Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 1: 'Giáo sư' không tốt nghiệp đại học

Để có cả một kho tàng tác phẩm như thế Bùi Giáng đã viết lúc nào trong khi ông thường dành hết thời giang trong ngày để rong chơi cho những cuộc điên tưởng chừng bất tận? Đây là một điểm rất bí ẩn mà cho đến nay chưa có lời giải, kể cả những người gần gũi nhất với ông.

Cố thi sĩ Bùi Giáng (phải) và cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn trong một lần hội ngộ.

Hàng ngày Bùi Giáng đều ở ngoài đường với “phục trang” cái bang suốt bốn mùa là bộ quần áo vá chằng vá đụp bằng đủ thứ mảnh vải màu, chân mang đôi dép không thể gọi là dép nhưng thường xuyên ông chân trần bước lang thang trên mặt đường phố, đầu đội chiếc mũ vải cũ, nhàu nát, cáu bẩn. Quanh mình ông toàn những lon sữa bò, giắt đủ thứ nhặt được trên đường và một bầy chó con ủng oẳng trong mấy cái túi.

Ông vừa đi vừa la hét, múa may, trêu chọc bất cứ cô gái nào và theo sau là một đám trẻ con hò reo, tán thưởng những trò điên ông diễn. Gặp bạn bè hoặc khi trong túi có tiền thì Bùi Giáng tấp vô quán cóc nhậu, thường là rượu đế. Khi say bí tỉ Bùi Giáng mới về chùa hoặc nhà bạn bè thân thích nằm lăn ra ngủ trên nền gạch, thường thì Bùi Giáng về nhà Nguyễn Thùy, một nhà giáo rất nghiêm túc, rất hâm mộ và rất thương Bùi Giáng và chính là người chịu đựng những cơn điên lẫn chuyện thị phi của Bùi Giáng nhiều nhất mà không một lời than phiền, oán trách. Trái lại anh rất vui khi có mặt Bùi Giáng trong nhà mình hay khi đồng hành cùng ông trong những cơn điên đi rong chơi khắp các nẻo đường thành phố.

Bìa cuốn “Bùi Giáng - Tuyển tập luận đề”.

Thầy Thanh Tuệ, Giám đốc NXB An Tiêm người in sách của Bùi Giáng liên tục, có cuốn in ngày in đêm cũng không hiểu Bùi Giáng viết lúc nào mà nhanh một cách khủng khiếp. Chỉ cần nói đề tài, đặt sách là vài hôm Bùi Giáng xách bản thảo tới, thường đựng trong bịch nylon, rồi cứ thế mà đưa thợ sắp chữ, in chứ không kịp đọc.

Có cuốn nói hôm trước, hôm sau Bùi Giáng mang bản thảo tới liền, thầy Thanh Tuệ phải thú thật rằng, với tốc độ viết của Bùi Giáng, NXB An Tiêm in không kịp. Thế nhưng nhiều người gặp Bùi Giáng thắc mắc hỏi ông viết lúc nào, ngồi ở đâu viết mà tốc độ nhanh khủng khiếp thế thì ông chỉ cười móm mém, đôi mắt sáng quắc sau tròng kính cận hấp háy nói rặc giọng Quảng Nam: “Vui thôi mà”. Đúng là anh Sáu Giáng không có gì làm quan trọng, ông coi mọi thứ trên đời này như một trò vui, viết lách đối với ông cũng thế. Nhưng cái phút “vui thôi mà” của Bùi Giáng đã khiến giới văn nghệ ở miền Nam lúc đó hết sức nể  phục không phải chỉ vì tài năng mà còn cả với bút lực như nước chảy hoa rơi của ông. Điển hình là năm 1992, chỉ trong một đêm, Bùi Giáng đã làm xong cả một tập thơ lấy tựa là: “Mười hai con mắt”.

Một ông thầy kỳ dị khi giảng Truyện Kiều

Ngoài chuyện viết lách, khi chưa điên “dữ dội”, Bùi Giáng có thời gian đi dạy học. Hồi đó, trường trung học tư thục mở ra rất nhiều và thầy giáo dạy học sinh bậc trung học thường được gọi là giáo sư. Bùi Giáng với tên tuổi của mình được một số trường trung học tư thục mời dạy Việt Văn, một môn khá quan trọng.

Một lần khi giảng Truyện Kiều của Nguyễn Du tới đoạn Từ Hải bị Hồ Tôn Hiến lừa, phải chết đứng giữa trận chiến khốc liệt Bùi Giáng xót thương cho Từ Hải, oán giận Hồ Tôn Hiến là tên gian ác, ông… nhập vai luôn trên bục giảng đập bàn, xô ghế, la hét rồi khóc rống lên giữa lớp khiến học sinh ngạc nhiên mới đầu tưởng “thầy” xúc động không kìm chế được cảm xúc trong lúc giảng bài.

Nhưng khi cả lớp thấy “thầy” bị kích động thật sự nằm gục xuống bàn giáo viên khóc như mưa, như gió thì hoảng hồn chạy báo cho Ban Giám hiệu biết. Không chỉ học sinh mà Ban Giám hiệu nhà trường cũng không thể giải thích tại sao “thầy” Sáu Giáng lại bị xúc động đến như thế, nhưng chắc chắn để một ông thầy nhiều cảm xúc bất ngờ như vậy tiếp tục giảng Kiều thì không biết chuyện gì sẽ còn xảy ra nữa nên hôm sau nhà trường mời thầy Sáu Giáng nghỉ cho khỏe.

Một lần khác, cũng ở một trường trung học tư thục tỉnh lẻ, Bùi Giáng đang giảng Kiều, tới đoạn Kiều phải bán mình chuộc cha rồi 10 năm lưu lạc, có lúc phải ở lầu xanh. Bùi Giáng quá xót thương cho số phận truân chuyên của nàng Kiều ông lại khóc giữa lớp học. Bùi Giáng khóc thương cho số phận người đẹp lâm vào cảnh đoạn trường rồi oán giận thói đời đen bạc, những kẻ dã tâm đưa nàng Kiều mà ông hết mực thương yêu, quý trọng, hết lời ca ngợi nên đập bàn, xô ghế và bị kích động đến nỗi ông phải… nhảy ra cửa sổ lớp học, chạy tốc hành ra bến xe đò về Sài Gòn luôn không dạy học nữa. Cả lớp học nhốn nháo chờ mãi không thấy thầy trở vào nên đổ xô đi tìm nhưng thầy Bùi Giáng đã không bao giờ trở lại.

Bùi Giáng là một nhà thơ điên trong cõi điên dài như trường giang xuôi chảy về nơi bất tận, trên dòng trường giang điên đó, ông có những phân khúc điên và những phân khúc tỉnh. Nhưng đặc biệt, do Bùi Giáng làm chủ được “cõi điên” của mình nên không ai biết được lúc nào ông tỉnh, lúc nào ông điên. Có lẽ chỉ có Bùi Giáng mới biết mình điên hay tỉnh mà thôi.

Đọc thơ của Bùi Giáng, hầu hết ông làm thơ tình yêu và bài nào cũng có câu điên, câu tỉnh, câu tỉnh thì bình thường nhưng câu điên thì vô cùng sáng tạo và đẹp, lung linh một cách kỳ dị: Có hàng cây đứng ngóng thu/ Em đi mất hút như mù sa bay.

Hay: Đùa với gió, giỡn với vân/ Một mình nhớ mãi gái trần gian xa/ Sương buổi sớm, nắng chiều tà/ Trăm năm hồng lệ có là bao nhiêu?

Hoặc: Rêu trời phủ xuống hiên xanh/ Một bờ chim én xây thành sang thu/ Sương Hy Lạp phương lên mù/ Ba mươi thế kỷ cầm dù dưới mưa/ Đầu sông nước gọi cây mùa/ Gốc du sung đẩy sông đùa phăng trôi/ Cảnh nguyên thủy mọc xa trời/ Chùm xuân xanh thổi lại đời lang thang…

Năm 1969 Bùi Giáng bị một cú sốc lớn về tinh thần khiến cho ông điên nặng hơn. Đó là một trận cháy nhà làm cả “kho tác phẩm” của ông cháy sạch. Sau đó là khoảng thời gian ông vào dưỡng trí viện Biên Hòa điều trị, nhưng người điên như Bùi Giáng thì làm sao mà trị? Bởi thế nên các bác sĩ cũng bó tay, nhưng ngược lại đã rất thích ông nhà thơ điên điên này. Cuối cùng thì Bùi Giáng là người điên hầu như được mọi người… chấp nhận vì ông thuộc dạng điên hiền, không làm hại ai, chỉ thích trêu đùa và rong chơi trong “cõi điên” của mình.

Trong “cõi điên” này, ông tự đặt cho mình những cái tên như: Trung niên thi sĩ, Thi sĩ đười ươi, Brigite Giáng, Giáng Monroe, Bùi Bán Dùi, Bùi Bàn Dúi, Bùi Tồn Lưu, Bùi Bê Bối, Bùi Văn Chiêu Lỳ… ai cũng biết đây là những cái tên bông đùa, bỡn cợt nhưng lại rất “đặc sản” giống như những cơn điên “không giống ai” của Bùi Giáng. Đó là một người điên văn nghệ, dễ thương nhất trần gian Việt Nam.

Từ khi nhà bị cháy, tất cả tác phẩm, sách vở bị thiêu rụi Bùi Giáng hầu như sống lang thang ngoài đường hoặc tá túc ở chùa. Ông thường trú ngụ tại chùa Long Vân ở Gò Vấp và có thời gian gần như sống hẳn ở nhà của nhà giáo Nguyễn Thùy đồng hương Quảng Nam, cũng là một nhà văn, nhà thơ yêu mến tài của Bùi Giáng.

Trong số những bạn bè, thân thích của Bùi Giáng, có lẽ Nguyễn Thùy là người gần gũi với ông nhất, chịu đựng những cơn điên của Bùi Giáng nhiều nhất và ông lấy đó làm niềm vui, hạnh phúc chứ không một tiếng phàn nàn. Và cũng chính từ Nguyễn Thùy, mọi người yêu mến ông mới biết thêm được những mẫu chuyện thật về Bùi Giáng bên cạnh những giai thoại ly kỳ về ông.

Nguyễn Thùy là một nhà giáo mẫu mực, một người cầm bút nghiêm túc và là một người yêu quý Bùi Giáng thật sự nên những gì ông tiết lộ về Bùi Giáng có thể tin tưởng, còn nhiều giai thoại về Bùi Giáng có lẽ chỉ nên tham khảo hoặc xem như những phần “minh họa” thú vị cho cuộc đời ly kỳ của Bùi Giáng mà thôi…

(Còn tiếp)

TỪ KẾ TƯỜNG

 NGĂN KÉO THỜI GIAN

Nhà thơ Bùi Giáng - Kỳ 1: 'Giáo sư' không tốt nghiệp đại học

dvnien copy từ https://baobariavungtau.com.vn/van-hoa-nghe-thuat/..., trang web này đăng ngày 16/06/2023 17:00 (GMT+7)

Bùi Giáng không tốt nghiệp đại học nhưng lại làm “giáo sư” dạy học một thời gian, là nhà nghiên cứu, khảo luận, dịch thuật và nhất là làm thơ. Ông dịch nhiều tác phẩm nổi tiếng của các tác giả tên tuổi trên thế giới, viết khảo luận đông tây kim cổ và đặc biệt là làm thơ nhanh như chớp bất cứ ở đâu, trong trường hợp nào.

Bùi Giáng thời còn dạy học, một số tác phẩm của ông.

Hầu hết thơ của ông là thơ… tán gái, mà toàn là gái đẹp bởi Bùi Giáng yêu toàn những mỹ nhân trong nước và trên thế giới. Tình yêu của Bùi Giáng cũng rất lạ lùng, yêu trong mộng tưởng, cứ việc thấy người đẹp là yêu, yêu điên cuồng, làm thơ tặng điên cuồng không cần biết mỹ nhân đó có đáp lại tình yêu của mình không.

Chính vì cuộc đời kỳ lạ của Bùi Giáng mà quanh ông có rất nhiều huyền thoại, nhất là huyện thoại yêu đương. Và cũng chính vì tình yêu lạ kỳ đối với phụ nữ mà Bùi Giáng là một người đàn ông vô cùng hạnh phúc trong tình yêu. Ông không bao giờ biết đau khổ khi yêu từ lúc sinh ra cho tới khi nhắm mắt về bên kia thế giới. Và ở đó có thể gọi là “cõi khác” của Bùi Giáng, chính nơi đó ông sẽ còn tiếp tục cuộc rong chơi và yêu đương bất tận.

Nếu tính theo gia phả, Bùi Giáng thuộc đời thứ 16 của dòng họ Bùi sinh ra trên đất Quảng Nam vốn nổi tiếng từ lâu bởi hai câu thơ thuộc hàng “đặc sản”:

Đất Quảng Nam chưa mưa đã thấm

Rượu Hồng Đào chưa nhắm đã say…

Thân sinh của Bùi Giáng là ông Bùi Thuyên, mẹ Bùi Giáng là bà Huỳnh Thị Kiền, bà không phải chính thất mà là thứ thất do bà vợ cả của ông Bùi Thuyên mất sớm nên cưới bà Huỳnh Thị Kiền làm vợ kế. Bùi Giáng là con trai thứ của ông bà Bùi Thuyên nhưng tính theo thứ tự anh em trong “đại gia đình” thì Bùi Giáng thứ sáu nên gọi theo kiểu Nam Bộ khi Bùi Giáng đã vào Sài Gòn thì ông là… Sáu Giáng.

Chính Bùi Giáng cũng rất thích tên gọi đặc sệt Nam Bộ này khi anh em trong giới văn nghệ Sài Gòn thời đó gọi để trêu đùa ông. Và nhiều lần Bùi Giáng cũng tự xưng mình là Sáu Giáng, cụ thể có bài thơ Bùi Giáng đã viết:

Ủa, phải anh Sáu Giáng đó không?

Và cô có phải cô Bông năm nào

Anh còn nhờ rõ, ôi chao

Vợ chồng tôi cũng lúc nào nhớ anh

Anh điên mà dzui dzẻ thập thành

Còn chúng tôi tỉnh mà đành buồn thiu!

Sáu Giáng sinh ngày 17/12/1926 tại làng Thanh Châu thuộc xã Vĩnh Trinh, huyện Duy Xuyên, tỉnh Quảng Nam. Ở bậc tiểu học Sáu Giáng học Trường Bảo An tại huyện Điện Bàn, tỉnh Quảng Nam. Hết bậc tiểu học, Sáu Giáng ra Huế học bậc trung học ở Trường Trung học Thuận Hóa. Chưa hết bậc trung học thì chiến tranh thế giới lần thứ 2 nổ ra, lan tới Việt Nam. Lợi dụng cơ hội Nhật hất cẳng Pháp, rồi đến Cách mạng Tháng Tám lịch sử, Bùi Giáng tiếp tục học lại và lấy được bằng Thành Chung.

Bỏ học giữa chừng làm …thi sĩ chăn bò

Sáu Giáng cưới vợ rất sớm vào năm 1944, khi đó ông mới 18 tuổi. Vợ ông là bà Phạm Thị Ninh, nổi tiếng xinh đẹp trong vùng nhưng chẳng may bị bạo bệnh và khi mang thai lại sinh non nên cả hai mẹ con đều thiệt mạng. Có lẽ đây cũng là một trong những nguyên nhân khiến con người có máu điên từ nhỏ như Bùi Giáng bùng phát thành những cơn điên khi tuổi ông còn rất trẻ.

Cách mạng Tháng Tám nổ ra, Bùi Giáng bỏ học theo kháng chiến. Năm 1950, Liên khu V tổ chức kỳ thi tú tài đặc biệt, Bùi Giáng đi thi và đậu Tú tài 2 văn chương. Sau đó Bùi Giáng đi bộ ròng rã một tháng rưỡi theo đường mòn trên núi qua Liên khu IV tới Hà Tĩnh để tiếp tục vào đại học. Nhưng ông lại bỏ ngang trong ngày khai giảng để trở về quê ở Quảng Nam… chăn bò, rong ruỗi theo đàn bò khắp các vùng đồi núi Trung Phước suốt 2 năm trời và làm thơ.

Trong giai đoạn này Bùi Giáng làm rất nhiều thơ, trong đó có bài “Nỗi lòng Tô Vũ”, có lẽ Bùi Giáng tự ví mình như ông Tô Vũ ngày xưa chăn dê 15 năm trên núi nên ông nhìn những con bò thành những con dê mà toàn là dê cái rồi làm thơ để… ca ngợi hết lời, hết tình.

Bài “Nỗi lòng Tô Vũ” dài tới 60 câu, được cho là bài thơ hay nhất trong thời kỳ chăn bò của Sáu Giáng (1950-1952) thời kỳ rất mực lãng mạn của nhà thơ họ Bùi vì hầu như ông chỉ sống với những đồi sim trái chín, đàn bò mà ông cho là…đàn dê, và lũ chuồn chuồn châu chấu luôn lượn lờ trong sương, trong mây ngay chỗ ông nằm khễnh vê râu ngắm trời, ngắm đất. Sau này bài thơ “Nỗi lòng Tô Vũ” được in trong tập thơ Mưa Nguồn, tập thơ ghi dấu ấn trong hàng loạt những tác phẩm đồ sộ của Bùi Giáng về sau này với NXB An Tiêm.

Anh Sáu Giáng đã ca ngợi những con bò biến thành những “em” dê và trân trọng trao tặng các “nàng” những chiếc vòng mây đủ sắc màu để làm vật trang sức, kỷ niệm tình yêu rất hư không, rất mộng tưởng của một anh chàng cực kỳ lãng mạn như sau:

Này em Đen chiếc vòng vàng tươi thắm

Này em Vàng chiếc vòng trắng há mờ đâu

Này em Trắng chiếc hồng càng lóng lánh

Này đây em Hoa Cà hỡi! chiếc nâu!

Những chiếc vòng cầu hôn cho các “em” dê này không phải là vòng tưởng tượng mà Bùi Giáng đích thân đeo vào cổ cho các “em” như gửi vào đó cả lời ước thệ, thề nguyền trăm năm. Không phải lời khuôn sáo mà toàn là lời như đinh đóng cột:

Ngẩng đầu lên, dê ơi anh thong thả

Đeo vòng vào em nghển cổ cong xinh

Ngẩn đầu lên, đây lòng anh vàng đá

Gửi gắm vào vòng mây nhuộm tơ duyên

Và giờ đây một lời thề đã thốt

Nghìn thu sau đồi núi chứng cho ta

Cao lời ca bê hê em cùng thốt

Hòa cùng lời anh nghẹn nỗi thiết tha.

Nhân cách hóa những con vật thành người yêu mộng tưởng

Bùi Giáng trong cơn điên tình yêu mộng tưởng đã nhân cách hóa những “em” dê thành những cô gái, những người phụ nữ nào đó mà ông đã yêu bằng một tình yêu say đắm, thiết tha. Trong trí tưởng tượng của ông (Bùi Giáng luôn nghĩ là thật), tình yêu không chỉ đẹp nồng nàn, chan chứa niềm vui hạnh phúc mà luôn báo hiệu sự chia lìa, nghẹn ngào nước mắt. Những câu thơ của Bùi Giáng gửi vào chiếc vòng cầu hôn thật buồn, đọc mà nghe rưng rưng:

Ngẩng đâu lên nhìn anh mờ mắt lệ

Từ lần đầu vòng ngọc tuổi hai mươi

Trao người em trăm năm lời ước thệ

Đây lần đầu cảm động nhất mà thôi

Em nhớ hay không lời hoa dại cỏ

Những ngậm ngùi đầu núi canh khuya

Vàng cao gót nơi đầu buông hãi sợ

Gió cây rung trút lá mộng tan lìa!

Sau khi chán chuyện theo đàn bò ngao du sơn thủy, năm 1952, Bùi Giáng ra Huế học để thi lấy bằng “tú tài tương đương” với mục đích vào Sài Gòn ghi danh học Đại học Văn Khoa, nhưng khi tới trường dò xem danh sách những giáo sư sẽ dạy mình Bùi Giáng liền bỏ ngang không thèm học.

Từ đó ông không bao giờ đi thi nữa mà tự học. Bùi Giáng học rất giỏi, tư chất thông minh. Ông thông thạo nhiều ngoại ngữ: Anh, Pháp, Đức… nghiên cứu sâu những tư tưởng triết học của Jean Paul Sartre, Heidegger, Nietzche, Camus… những tác giả văn học lừng lẫy: Henry Miller, Somerset Maugham, Simone de Beauvoire, Sagan St Exup éry, André Gide, Gérard de Nerval, René Char. Simone Weil, Wall Whitman… kể cả những “ông thầy” triết học Đông Phương như: Khổng Tử, Lão Tử và các đạo giáo: Phật, Thiên Chúa… rồi Nguyễn Du, Huy Cận… Và cũng có lẽ vì đọc nhiều, nghiên cứu nhiều những tư tưởng, triết học Đông, Tây, Kim, Cổ mà không “dẫn lưu” được nên Bùi Giáng giống như một cao thủ võ lâm trong truyện kiếm hiệp Kim Dung không đả thông được kinh mạch nên đã bị… tẩu hỏa nhập ma.

Nhưng rồi Bùi Giáng đã tự giải tỏa “xung lực” của mình bằng ngòi bút, ông không chỉ làm thơ mà còn viết biên khảo, dịch thuật, phê bình…Thời kỳ đầu để có tiền in tác phẩm Bùi Giáng đã bán hết đất đai, ruộng vườn được thừa kế để in sách, về sau một nhà sư có máu văn nghệ chủ trương NXB An Tiêm, một nhà xuất bản nổi tiếng, nghiêm túc, in rất đẹp đó là thầy Thanh Tuệ đặc biệt rất “mê” Bùi Giáng nên ưu tiên in sách của ông.

Năm 1957, Bùi Giáng đã in những tập khảo luận về Truyện Kiều của Nguyễn Du, Lục Vân Tiên của Nguyễn Đình Chiểu, Chinh phụ ngâm…Từ năm 1962, sách của Bùi Giáng in và phát hành liên tục, có tháng ra đến 4-5 đầu sách mà cuốn nào cũng dày cộm cỡ 2, 3 trăm trang trở lên.

Thơ thì Bùi Giáng có trên ngàn bài, tập trung in thành tác phẩm vào thời kỳ đầu là những cuốn: Mưa Nguồn, Lá Hoa Cồn, Ngàn Thu Rớt Hột… sách dịch thuật, trước tác của Bùi Giáng rất nhiều không thể kể hết có thể chất thành đống cao cả thước, chiếm kỷ lục so với các tác giả khác ở Sài Gòn và cả miền Nam lúc đó. Nhưng sách của Bùi Giáng phải đọc chậm, nghiền ngẫm từng câu chữ, có cuốn đọc dễ hiểu, có cuốn đọc… hiểu chết liền!

(Còn tiếp)

TỪ KẾ TƯỜNG

Đã có rất nhiều người viết về Bùi Giáng, nên chuyện về “Trung niên thi sĩ Bùi Giàng Búi” - Tên do ông tự đặt không còn xa lạ nữa. Lạ chăng là ở cách nhìn của mỗi người về cuộc “giả điên” của ông - Đây là cách gọi của tôi, vì tôi chưa bao giờ cho là Bùi Giáng điên cả. Có chăng, với ông, điên cũng là một cuộc chơi, trong kiếp nhân sinh này. Do tôi từng tiếp xúc với nhà thơ Bùi Giáng cả trước và sau năm 1975, đặc biệt có nhiều lúc ông tới Tòa soạn Báo CATP tìm anh em chúng tôi để xin tiền trả tiền xe xích lô. Lúc đó ông cứ xin 20.000 đồng cho một cuốc xích lô không biết khởi hành từ đâu, nhưng trạm “trung chuyển” là tòa soạn Báo CATP. Có những lúc tôi gặp ông bên ngoài Tòa soạn báo, ở quán cà phê của nhà thơ Huy Tưởng nằm trên đường Bà Lê Chân gần chợ Tân Định Q1 (TP.HCM). Rồi sau này trước khi ông mất tôi có thời gian ngắn làm việc với chị Kim Cương, có hỏi về ông và có nghe chị Kim Cương kể về mối quan hệ giữa chị và Bùi Giáng. Chị Kim Cương kể không nhiều, nhưng lại là những tư liệc xác thực chứ không như giai thoại, lời đồn, hoặc thêu dệt. Tôi quyết định đăng bài Ghi chép này, có hiệu đính, bổ sung từ nhiều nguồn tư liệu về Bùi Giáng. Bài viết coi như một cách nhìn tổng quan về Bùi Giáng, và cũng coi như góp thêm một cái nhìn về “Trung niên thi sĩ Bùi Giàng Búi” đã được nhiều thế hệ yêu mến, trong đó có tôi về sự tài hoa rất mực và tính cách điên rất văn nghệ của ông. Và cũng là một kỷ niệm đáng nhớ về “một thi sĩ đích thực” đã khuất.

Vẻ đẹp thi sĩ Thu Bồn

Vẻ đẹp thi sĩ Thu Bồn

Copy từ http://sgtt.vn/Van-hoa/178735/Ve-dep-thi-si-Thu-Bon.html, đăng ngày 19/06/13, mục VĂN HÓA.

SGTT.VN - Thi sĩ Thu Bồn đã từ giã cõi đời vừa tròn mười năm. Lễ tưởng niệm ông và ra mắt tập sách Thu Bồn – Tráng sĩ hề… dâu bể đã cùng lúc được tổ chức trang trọng tại Hà Nội và TP.HCM. Tác phẩm Thu Bồn – Tráng sĩ hề… dâu bể (NXB Hội Nhà văn) là tấm lòng của bè bạn dành cho ông, mà trực tiếp là nhà phê bình Ngô Thảo cùng nhà văn – doanh nhân Nguyễn Tiến Toàn sưu tầm, biên soạn và xuất bản. Tập sách dày 400 trang tuyển chọn những tác phẩm tiêu biểu của thi sĩ Thu Bồn và những bài viết của người thân, đồng nghiệp, bạn bè và người hâm mộ.

Bà Thanh Thu (áo đen) vợ đầu và con trai Băng Ngàn (ngoài cùng bên trái) của nhà thơ Thu Bồn tại lễ tưởng niệm mười năm ngày mất của Thu Bồn – ngày 17.6.13.

Không hiểu sao tôi muốn gọi Thu Bồn là thi sĩ hơn nhà thơ. Đối với tôi, trong thế hệ những người làm thơ tham gia chiến tranh chống Mỹ, nếu như Phạm Tiến Duật là thi sĩ số 1 của Trường Sơn thì Thu Bồn là thi sĩ số 1 của cả cuộc kháng chiến này. Và không chỉ chống Mỹ mà trước đó Thu Bồn còn tham gia chống Pháp, rồi sau này là chiến tranh biên giới Tây Nam và phía Bắc.

Nghĩa là cuộc đời ông trực tiếp dấn thân trong bốn cuộc kháng chiến, vừa làm nhiệm vụ của một công dân vừa thể hiện tài năng của một thi sĩ bằng sự sáng tạo của mình.

Tôi rất tâm đắc với ý kiến của giáo sư Nguyễn Văn Hạnh khi cho rằng, trong thế hệ nhà văn Việt Nam kháng chiến vừa qua không một ai có thể sánh với Thu Bồn về tầm vóc lẫn sự đóng góp cho văn học và cho cuộc chiến đấu bảo vệ tổ quốc.

Nhà thơ Ngô Thảo và cuốn "Tráng sĩ hề... dâu bể."

Cũng tại lễ tưởng niệm mười năm ngày mất của Thu Bồn tại TP.HCM, tôi cũng đồng cảm những ý kiến được nhà phê bình Ngô Thảo ghi nhận: Ai cũng thấy với đóng góp của thi sĩ Thu Bồn vào bốn cuộc kháng chiến và những tác phẩm có tầm vóc lớn, một giải thưởng cao hơn Giải thưởng Nhà nước mới xứng đáng. Người mất không cần nhưng người còn sống sẽ không công bằng khi đánh giá không đúng về người đã khuất. Điều ấy cũng đồng nghĩa, với sự nghiệp sáng tác đồ sộ và giá trị của mình, đặc biệt là thể loại trường ca, Thu Bồn xứng đáng được vinh danh bằng Giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật.

Không chỉ nhìn nhận chính xác hơn về tầm vóc, sự đóng góp của Thu Bồn đối với nền văn học Việt Nam đương đại, mà nhiều kỷ niệm xúc động về một con người sống hết mình, làm việc hết mình, sáng tạo hết mình được thể hiện qua lời kể của đồng nghiệp các thế hệ: Nguyễn Quang Sáng, Trần Hữu Tá, Lê Quang Trang, Đoàn Minh Tuấn, Bùi Minh Quốc, Nguyễn Duy, Lê Thị Kim, Bùi Chí Vinh, Phan Đắc Lữ, Phạm Sỹ Sáu, Lê Minh Quốc, Thu Nguyệt… Đặc biệt, cả khán phòng đã lặng đi trước những lời chân tình của bác sĩ Đỗ Thị Thanh Thu – người vợ đầu tiên của Thu Bồn, cũng là người vợ duy nhất có mặt tại buổi lễ cùng người con trai Hà Băng Ngàn.

Mặc dù ông bà xa nhau từ lâu và là người gánh chịu nhiều đau khổ từ ông chồng tài hoa, lãng mạn nhưng bà Thanh Thu vẫn dành cho Thu Bồn những tình cảm tốt đẹp nhất. Hình ảnh ông vượt tuyến lửa cứu mẹ con bà khi bị địch bao vây, đưa mẹ con bà vượt sông trong cơn thuỷ triều dâng cao… từ thẳm sâu ký ức bà đã làm tôn thêm vẻ đẹp của một Thu Bồn bất tử.

Đồi hoa vàng li ti, xinh đẹp.

bài và ảnh: Phan Hoàng

10 năm vắng tiếng chim Chơ-rao

10 năm vắng tiếng chim Chơ-rao

Copy từ http://laodong.com.vn/Van-hoa/Nha-van-danh-gia-vong-toc-Le-Van-Thao-Song-nhu-anh-Hai-Sai-Gon/121811.bld, đăng ngày 15/06/13, mục Văn hóa.

9 giờ 30 sáng nay 17.6, Hội Nhà văn TP.HCM kỷ niệm 10 năm ngày mất nhà thơ Thu Bồn - Hà Đức Trọng (17.6.2003 - 17.6.2013) tại tòa nhà Bitexco Financial Tower (số 2 Hải Triều, P.Bến Nghé, Q.1).

Thu Bồn sinh năm 1935 tại Quảng Nam, gia nhập thiếu sinh quân năm 12 tuổi, tập kết ra Bắc và là một trong những văn nghệ sĩ đầu tiên từ Hà Nội vào chiến trường miền Nam và nổi tiếng với Bài ca chim Chơ-rao (1962). Từ đó đến sau năm 1975, ông sáng tác và xuất bản 25 tác phẩm thuộc nhiều thể loại.

Thu Bồn và Trịnh Công Sơn - Ảnh: tư liệu của cố nhà văn Hoàng Minh Nhân

Theo nhà thơ Lê Quang Trang - Chủ tịch Hội Nhà văn TP.HCM, bạn đọc có thể biết thêm về Thu Bồn qua tập sách mới nhất ra mắt tại lễ kỷ niệm sáng nay với tựa Tráng sĩ hề… dâu bể do NXB Hội Nhà văn và Công ty Phương Nam kết hợp xuất bản, dày 400 trang, với một nửa là phần thơ và tự truyện của Thu Bồn, nửa còn lại gồm các bài viết về nhà thơ của Nguyên Ngọc, Nguyễn Quang Sáng, Trung Trung Đỉnh, Phạm Ngọc Cảnh, Thanh Thảo, Ngô Thị Kim Cúc, Nguyễn Duy, Nguyễn Thụy Kha…

Trong đó, nhà văn Ngô Thảo, một trong những người bạn thân của Thu Bồn, viết những dòng mới nhất, rằng: "Chắc chắn thơ Thu Bồn sẽ còn mãi trong lòng những thế hệ biết yêu thương và không lưu giữ hận thù (Hà Nội, 13.5.2013)".

Và nhiều nữa những dòng thân thương nhân 10 năm cánh chim Chơ-rao ngừng bay, như bác sĩ Phạm Thị Bích Tùng kể: "Những năm 1980, cuộc sống khó khăn chung và anh cũng rất nghèo, thế nhưng cơm rượu đãi bạn không bao giờ thiếu. Gạo vay mượn… rượu đã có nơi mua chịu đầu ngõ… Có ai từ nước ngoài gửi về cho tấm áo mới, cái nồi áp suất thì khi cần anh đem bán tuốt để đãi bạn. Chiếc máy đánh chữ anh làm việc hằng ngày, anh cũng đem bán chỉ để thết bạn một bữa cơm đạm bạc (TP.HCM, nửa khuya một ngày tháng 6.2013)".

Xin ghi vội những dòng đọng lại khi lật nhanh cuốn sách…

Gia Hưởng