“Một phiên tòa chính trị, lịch sử và độc nhất!”

Lịch sử

NGUYỄN THỤY PHƯƠNG dvnien copy từ https://cuoituan.tuoitre.vn/..., trang web này đăng ngày 24/01/2021 22:00

TTCT - Đây là lời của luật sư William Bourdon, một trong ba luật sư người Pháp (cùng Bertrand Repolt, Amélie Lefebvre), đã đồng hành cùng bà Trần Tố Nga trong 10 năm bà đi tìm công lý. Họ sẽ bảo vệ bà trong phiên tòa sắp tới (ngày 25-1-2021 tại Pháp), cáo buộc 26 công ty hóa chất Mỹ về hành vi diệt chủng môi trường (écocide) trong cuộc chiến tranh ở Việt Nam.

 

 Tuần hành của những bạn bè quốc tế ủng hộ bà Trần Tố Nga (Ảnh: Đức Trương - Hội Collectif Vietnam)

Một phiên tòa chính trị

Vì đây là lần đầu tiên, nạn nhân duy nhất, đơn thương độc mã đối mặt với 26 công ty hùng mạnh, như Monsanto và Dow Chemical, thông qua một thiết chế luật pháp quốc tế. 

Hành động đệ đơn kiện của một cá nhân này là trái pháo ném vào thành trì của những thiết chế chính trị, kinh tế, thương mại bảo hộ những “ông lớn” được sự hậu thuẫn của một chính phủ đã từng giội bom và xả gần 100 triệu lít thuốc diệt cỏ trong vòng 10 năm lên lãnh thổ Việt Nam, Lào và Campuchia.

Theo các nhà khoa học, đây là cuộc diệt chủng môi trường đầu tiên và là cuộc chiến tranh hóa học lớn nhất trong lịch sử nhân loại, phá hủy cây cỏ, đất đai và thấm độc vào từng tế bào nạn nhân và di truyền đến 4-5 thế hệ sau, tức thời gian hủy diệt có thể kéo dài 100 năm.

Phiên tòa diễn ra vào một thời đại mà những mối quan ngại về sự xâm phạm và hủy hoại thiên nhiên vì mục tiêu tăng trưởng và năng suất trở nên rất lớn. 

Bởi thế, phiên tòa còn là lời cảnh tỉnh cho giới chính trị, tài phiệt và công nghiệp về cán cân quá lệch giữa giá trị sống của con người và giá trị nhân văn của nhân loại với những lợi ích kinh tế, tài chính và công nghiệp, dẫn đến những bất công xã hội, chủng tộc và môi trường, đã và sẽ là mầm mống bất ổn chính trị.

“Tôi hiểu rằng tố cáo bất công không đủ mà cần phải dành cả cuộc đời để đấu tranh chống bất công”  (Albert Camus)

Một phiên tòa lịch sử

Đây là một phiên tòa lịch sử bởi lẽ nạn nhân phải quy tụ đủ ba điều kiện mới có thể đâm đơn kiện: có sự bảo trợ của luật pháp Pháp, mang quốc tịch Pháp và là nạn nhân chất độc da cam. Thông qua luật dân sự Pháp từ thời Napoléon, công dân Pháp có thể thông qua thẩm phán và quan tòa để đệ đơn cáo buộc một quốc gia khác. Trong cuộc chiến không cân sức về nhân lực và tài lực này, một nạn nhân với 3 luật sư Pháp chống lại 38 luật sư của 19 công ty.

Đây cũng sẽ là phiên tòa tranh tụng đầu tiên quy kết trách nhiệm và buộc các công ty phải thừa nhận thảm họa gây ra và hệ quả tàn phá của nó lên cơ thể và tinh thần cho nhiều thế hệ. Cuộc tranh đấu cuối cùng này của bà Trần Tố Nga là vì rất nhiều nạn nhân và hậu duệ các nạn nhân Việt, Úc, Mỹ, Hàn Quốc... 

Bà Trần Tố Nga coi đây là điều bà phải làm, “nhân danh nghĩa vụ của một con người”. Vì vậy, phiên tòa mang tính biểu tượng như một vụ kiện đôi. Cuộc chiến pháp lý, đã bắt đầu cách đây 6 năm và sẽ tiếp tục trong một thời gian nữa, mới là quan trọng nhất.

Nếu bên nguyên thắng kiện, sẽ có thể mở ra án lệ đầu tiên cho những phiên tòa trong tương lai, là niềm hi vọng cho rất nhiều nạn nhân của những cuộc diệt chủng môi trường nói chung.

Cuộc đời của bà là một sử thi, sử thi của dân tộc Việt Nam, những cuộc đấu tranh anh dũng và những nỗi khổ đau của người Việt. Bà là đại diện của nhiều chủ điểm tái tạo nên hai thế kỷ 19 và 20. Chúng tôi đã tổ chức các buổi họp mặt truyền thông dưới sự bảo trợ của các thị trưởng tại các thành phố Villejuif, Choisy-le-Roi… Sau phiên tòa, chúng tôi tiếp tục các hoạt động ủng hộ và đấu tranh, khuếch trương và nhân rộng. Hội Hữu nghị Pháp - Việt liên tục tổ chức các hội thảo và ra mắt sách của bà tại các chi hội trên toàn nước Pháp và ngoại quốc (New York, đảo Réunion) nhân các ngày hội sách hay lễ hội nhân đạo thường niên. Gần 20 số của tạp chí Perspectives của hội viết bài về bà. Tháng 5-2019, hội tham gia cuộc tuần hành quốc tế chống lại Monsanto - Bayer lần thứ 7. Chất độc da cam - dioxine là một trong các chủ đề của Tuần hành Paris. Chúng tôi tham gia tổ chức, hồi tháng 2-2020, sự kiện “8 tiếng vì nạn nhân chất da cam với Trần Tố Nga và Watermelon Slim” (W. Slim là một nhạc sĩ Mỹ danh tiếng dòng nhạc blues, cựu binh và nạn nhân chất da cam)”  Jean-Pierre Archambault (tổng thư ký Hội Hữu nghị Pháp - Việt)

 

 Biểu tình của Hội Collectif Vietnam Dioxine ủng hộ nạn nhân chất độc da cam nhân Ngày quốc tế các nạn nhân vũ khí hóa học, tại Paris - Quảng trường Trocadero. (Ảnh: Đức Trương – Hội Collectif Vietnam)

Phiên tòa độc nhất

Vì như bà Trần Tố Nga nói: “Nếu tôi chết, phiên tòa sẽ bị hủy bỏ và mọi thứ sẽ dừng lại”. Ngay cả các con gái của bà - những nạn nhân trực tiếp - cũng không thể tiếp tục kiện vì họ không mang quốc tịch Pháp. Bà là người duy nhất hội tụ ba điều kiện trên. Bà gần bát tuần và mang bệnh trọng, mỗi tháng mỗi năm đều là quỹ thời gian quý giá với bà. Các công ty Mỹ lợi dụng tình thế này để kéo dài thời gian phiên xử. 

Họ đã thử thương lượng với bà vào cuối năm 2019 để ký vào một điều khoản kín nhằm chấm dứt kiện tụng. Nhưng bà đã từ chối vì bỏ dở hành trình kiện tụng đối với bà là chối bỏ hành vi tội ác, là làm ngơ trước nỗi đau của gia đình các nạn nhân. Bà là hiện thân của một cựu chiến binh tiếp tục tranh đấu trong thời bình vì chính nghĩa và công lý.

Cuộc tranh đấu của bà là biểu tượng của tình đoàn kết nhân loại và vì môi trường - môi sinh, thông qua sự thừa nhận trên phương diện chính trị và pháp lý, cho các thế hệ từ quá khứ qua hiện tại hướng đến tương lai. Vì thế, sinh thời, bà đã là một nhân vật lịch sử nối liền hai thế kỷ 20 và 21. ■

Tuần hành nhân ngày Quốc tế Lao động của Hội Collectif Vietnam Dioxine. -Ảnh: Đức Trương – Hội Collectif Vietnam "Đối với chúng tôi, bà là đại diện cho người phụ nữ Việt Nam, một nữ chiến sĩ đầy lòng nhân ái, thôi thúc bởi một lý tưởng cao cả, hành động và đoàn kết, và một khi giành được chiến thắng bà tiếp tục đóng góp sức mình sao cho sự lãng quên không chiếm chỗ lòng bác ái. Bà là một Việt kiều làm vinh danh cả hai quốc gia Việt và Pháp (bà được Nhà nước Pháp tặng thưởng Bắc Đẩu Bội Tinh cao quý). Bà là một đại diện tiêu biểu cho cộng đồng Việt kiều trên toàn thế giới vì sự hòa nhập và đóng góp đặc biệt cho quốc gia sở tại. Và bà là gương mặt đại diện cho cuộc đấu tranh vì sinh thái, bảo vệ thiên nhiên để đem lại một phương thức sống không hủy hoại nhân loại. Chúng tôi đã tiến hành rất nhiều cuộc biểu tình, thu thập chữ ký, hội thảo, triển lãm, biểu diễn nghệ thuật, kêu gọi gây quỹ (để dịch các tài liệu cho vụ kiện)… Đặc biệt, chúng tôi tham gia tổ chức hai sự kiện quan trọng: Tòa án công luận quốc tế (vào năm 2009, nhằm ủng hộ các nạn nhân Việt Nam) và năm 2014, lệnh hầu tòa của các công ty hóa chất Mỹ trước Tòa đại hình Évry tại Pháp. Tháng 8-2020, chúng tôi tổ chức Ngày vì nạn nhân chất độc da cam - một chương trình nghệ thuật và đàm luận trực tuyến trên Facebook với sự tham gia của hơn 50 diễn giả và nghệ sĩ Pháp, Việt kiều và quốc tế kéo dài 36 tiếng, thu hút 161.800 người theo dõi”. (Nguyễn Văn Bổn và Nguyễn Đắc Hà - thành viên Hội người Việt Nam tại Pháp)

 (Photo: Duc Truong - Hội Collectif Vietnam)

NGUYỄN THỤY PHƯƠNG

 Thế giới

dvnien copy từ https://tuoitre.vn/..., trang web này đăng ngày 11/05/2012 09:25

Phóng viên chiến tranh Việt Nam lừng danh qua đời

Bức ảnh chụp tháng 4- 1967, những lính Mỹ bị thương đang được xử lý vết thương tại một cánh đồng ở Việt Nam - ảnh: AP

TTO - Horst Faas, nhà báo huyền thoại với gần nửa thế kỷ gắn bó cùng AP, từng được trao giải Pulitzer, có nhiều hình ảnh quý giá về chiến tranh Việt Nam, đã qua đời ngày 10-5-2012 tại Munich ở tuổi 79.

Horst Faas (giữa) chụp ảnh cùng cựu trưởng đại diện AP ở Sài Gòn Richard Pyle (trái) và Nick Ut - Ảnh: AP

Bức hình của Horst Faas đoạt giải Pulitzer năm 1965. Một người cha ôm xác đứa con ngước lên hỏi các binh sĩ Nam Việt Nam trên xe: “Tại sao?” - Ảnh: nppa.org

Thông tin trên đã được con gái ông, Clare Faas, cho biết.

Là trưởng bộ phận hình ảnh của Hãng tin AP ở Sài Gòn trong một thập kỷ bắt đầu từ 1962, Horst Faas không chỉ đưa tin về cuộc chiến, ông còn tuyển mộ và huấn luyện các tay nhiếp ảnh trẻ người nước ngoài và người Việt Nam.

Kết quả là “một đội quân của Horst” gồm những nhiếp ảnh gia trẻ đi khắp nơi săn lùng hình ảnh và những thước phim giá trị về cuộc chiến.

Faas là người gốc Đức và gia nhập hãng tin Mỹ từ năm 1956, ông từng đưa tin chiến tranh, các cuộc cách mạng, các kỳ thế vận hội và nhiều sự kiện lớn khác.

Nhưng Faas nổi tiếng nhất bởi chiến tranh Việt Nam, nơi ông đã bị thương nặng vào năm 1967 và giành bốn giải thưởng lớn cho hạng mục hình ảnh, bao gồm giải đầu tiên trong hai giải Pulitzer của ông.

“Horst là một trong những tài năng lớn nhất thời đại chúng ta, một nhiếp ảnh gia can đảm và biên tập viên xuất sắc đã ghi lại những hình ảnh rúng động ở thế kỷ của ông - thư ký tòa soạn AP Kathleen Carroll nói - Ông là một đồng nghiệp tuyệt vời và một người bạn nồng hậu, rộng rãi”.

Trong số những học trò của Horst có Huynh Thanh My, một diễn viên chuyển nghề nhiếp ảnh gia và năm 1965 trở thành một trong bốn phóng viên AP và một trong hai nhiếp ảnh gia Nam Việt Nam trong số hơn 70 phóng viên đã thiệt mạng trong cuộc chiến kéo dài 15 năm. My chính là anh trai của Nick Ut (Huynh Cong Ut), người có bức ảnh em gái napalm nổi tiếng thế giới.

“Horst Faas là một người khổng lồ trong giới nhiếp ảnh báo chí với sự cam kết phi thường kể lại những câu chuyện khó khăn, độc nhất vô nhị và ấn tượng - Santiago Lyon, phó chủ tịch và giám đốc phụ trách mảng nhiếp ảnh của AP, ca ngợi - Ông ấy là một tài năng khác thường cả đằng sau ống kính và trong việc biên tập tác phẩm của những người khác… Ông ấy sẽ được các đồng nghiệp tưởng nhớ sâu sắc, đặc biệt là với nhóm mà ông đã cùng khám phá cuộc xung đột, thế hệ Việt Nam”.

Trong thời kỳ này, ông thường xuyên ở chung nhóm với phóng viên AP Peter Arnett (tác giả kịch bản phim tài liệu Việt Nam, cuộc chiến 10.000 ngày) cho ra đời những phóng sự phản ánh tình hình chiến cuộc.

Faas sinh ở Berlin ngày 28-3-1933, lớn lên trong Thế chiến thứ hai và từng được yêu cầu gia nhập đoàn thanh niên Hitler. Sau chiến tranh, gia đình ông sơ tán lên miền bắc, rồi hai năm sau định cư ở Munich. Năm 1960, ở tuổi 27 và đã làm phóng viên AP được bốn năm, Faas bắt đầu những chuyến đi ra tiền tuyến ở Congo, rồi Algeria. Năm 1962, ông đăng ký đi Việt Nam và đến cùng ngày với Arnett. Faas rời Sài Gòn năm 1970 để làm phóng viên ảnh châu Á của AP, trụ sở tại Singapore. Ông cũng tham dự Olympic Munich 1972 và tại đây Faas đã chụp được tấm ảnh trứ danh một khủng bố người Palestine đeo mặt nạ trong khu nhà ở của các vận động viên Israel bị bắt làm con tin, vài giờ trước khi họ bị sát hại ở phi trường. Năm 1976, Faas chuyển sang London làm biên tập viên ảnh cao cấp của AP ở châu Âu cho tới khi ông nghỉ hưu vào năm 2004. Ông ra đi để lại vợ, Ursula, và con gái.

Tháng 5- 1965, một lính Mỹ trên một cánh đồng nước nổi ở Việt Nam - ảnh: AP

Bức ảnh chụp tháng 4- 1967, những lính Mỹ bị thương đang được xử lý vết thương tại một cánh đồng ở Việt Nam - ảnh: AP

Bức ảnh được chụp vào tháng 12- 1965, những trẻ em đến trường và phụ nữ trở về nhà ở Bến Cát - ảnh: AP

Bức ảnh chụp tháng 6- 1965 1965 ở Đồng Xoài, những người sống sót sau trận giao chiến trong cuộc chiến tranh Việt Nam - ảnh: AP

Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố tấn công Syria

Tổng thống Mỹ Trump tuyên bố tấn công Syria

Copy từ https://www.tienphong.vn/the-gioi/tong-thong-my-trump-tuyen-bo-tan-cong-syria-1261792.tpo ;tác giả: Minh Hạnh - Tùng Dương (Theo RT, The Guardian) ; đã đăng ngày 14/04/2018 08:24.

TPO - “Tôi đã ra lệnh cho lực lượng vũ trang Mỹ tiến hành tấn công các mục tiêu liên quan đến vũ khí hóa học của Tổng thống Syria Bashar al-Assad”, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố.

Ảnh: RIA Novosti

Phát biểu trực tiếp từ Nhà Trắng, Tổng thống Mỹ Donald Trump chính thức tuyên bố tiến hành các cuộc tấn công quân sự ở Syria để trả đũa cho vụ tấn công hóa học mà Washington cáo buộc do chính quyền Tổng thống Assad thực hiện hôm 7/4/18.

“Cách đây không lâu, tôi đã ra lệnh cho lực lượng vũ trang Mỹ tiến hành các cuộc tấn công chính xác nhằm vào các mục tiêu liên quan đến vũ khí hóa học của Tổng thống Syria Bashar al-Assad”, ông Trump nói.

“Một chiến dịch quân sự kết hợp giữa Mỹ, Anh và Pháp đang được tiến hành ở Syria”.

Ông Trump đề cập đến "quyền công bằng" đối với vai trò của Mỹ, Anh và Pháp trong khu vực Syria. Ông thúc giục người Mỹ cầu nguyện và kết thúc bài phát biểu bằng câu: "Chúng tôi cầu xin Chúa sẽ an ủi những đau khổ và dẫn dắt người dân nơi đây.”

Ngay sau phát biểu của ông Trump, Reuters đưa tin những tiếng nổ lớn đã xuất hiện ở Damascus.

TƯỜNG THUẬT TRỰC TIẾP

8 phút trước

Cuộc tấn công đúng thời điểm Syria vừa trở lại cuộc sống yên bình

Theo phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Nga Maria Zakharova, Damascus đã bị Mỹ, Pháp và Anh tấn công đúng thời điểm Syria vừa trở lại cuộc sống yên bình.

“Người Syria đã phải trải qua Mùa xuân Ả Rập, sau đó là Nhà nước Hồi giáo (IS) tự xưng, và giờ là những tên lửa Mỹ thông minh.

Cuộc tấn công được tiến hành nhằm vào một quốc gia có chủ quyền, vốn đã có nhiều năm cố gắng tồn tại dưới sự đe dọa của khủng bố.”

Bà Zakharova cho rằng những thế lực đứng đằng sau vụ tấn công nhằm vào Syria luôn rao giảng về đạo đức và tuyên bố rằng “mình là độc nhất vô nhị”.

“Trên thực tế, đúng là họ phải cực kì khác người thì mới tấn công thủ đô của Syria vào thời điểm đất nước này nắm trong tay cơ hội hòa bình.”

Ảnh: AP

Ảnh: AP

36 phút trước:

Theo một phóng viên của Tass, khu vực trung tâm Damascus – nơi một phái đoàn Nghị viện Nga đang lưu trú – không chịu ảnh hưởng bởi cuộc không kích của liên minh Mỹ, Pháp, Anh.

Những tiếng nổ lớn xuất hiện tại Damascus vào khoảng 4h45’ giờ địa phương.

Phái đoàn Nga đã tới Damascus hôm thứ Sáu, 13/4/18. Trước đó, họ đã ghé thăm Homs và Palmyra.

Minh Hạnh - Tùng Dương (Theo RT, The Guardian)

Xuất hiện nhân vật còn lại trong bức ảnh “Hai người lính”

Xuất hiện nhân vật còn lại trong bức ảnh “Hai người lính”

(Copy từ http://www.tienphong.vn/van-nghe/xuat-hien-nhan-vat-con-lai-trong-buc-anh-hai-nguoi-linh-1145870.tpo, tác giả: Dương Phương Vinh , đã đăng lúc 06:29 ngày 04 tháng 05 năm 2017.)

TP - “Hai người lính” là bức ảnh nổi tiếng bởi sự độc đáo. Về số phận nhân vật trong ảnh, thoạt tiên có tin anh bộ đội đã chết, còn người lính Sài Gòn không manh mối. Sau đó anh bộ đội xuất hiện trên báo Tiền Phong tươi cười khỏe mạnh, còn người lính Sài Gòn thì có giả thiết là đã tử trận. Và bây giờ, hy vọng đúng là sự thật hoàn toàn, và tin vui cho tất cả ai quan tâm bức ảnh “Hai người lính”.

“Hai người lính”, ảnh Chu Chí Thành. Đã có thể tìm ra nhân vật còn lại trong ảnh?

Manh mối mới

Đêm 30/4/17, không ngủ được tôi lôi iPad ra lướt mạng. Tình cờ vào Facebook của nhà báo Trần Đăng Tuấn, tôi gặp lại bức ảnh nổi tiếng Hai người lính với những dòng trạng thái ông Tuấn viết rằng ngay lần đầu nhìn ảnh ông đã rất xúc động. Rằng “hãy để mỗi 30/4 là thêm một cột mốc người Việt siết chặt tay nhau hơn”. Cuối cùng ông Tuấn viết “có bài viết kể người lính Nam đã chết ngay sau đó. Nhưng tôi không muốn tin điều khắc nghiệt ấy”.

Ở phần tương tác với dân mạng vào “nhà” mình, ông Tuấn dẫn bài báo Tiền Phong tít là Những tình tiết mới quanh bức ảnh Hai người lính.

Trong bài báo đó, in số Tết 2016, một trong số “tình tiết mới” so với các báo: Anh bộ đội trong ảnh tên Nguyễn Huy Tạo, hiện sống khỏe mạnh ở Hà Nội chứ không phải Dương Minh Sắc quê Thạch Thất, Hà Nội chết cách nay 6-7 năm như có báo đã đưa.

Cựu binh Tạo, trong bài báo trên kia của tôi (DPV), có nêu giả thiết đến chín mấy phần trăm, rằng người lính Sài Gòn đã chết ngay sau hôm chụp ảnh cùng ông. Không chứng kiến nhưng ông nghe chiến hữu của anh ta kể lại như vậy.

Trong đêm, lần hồi đọc hàng trăm bình luận ở FB Trần Đăng Tuấn, tôi dừng ở một dòng ngắn ngủi, có người viết rõ ràng rằng người lính còn lại trong bức ảnh còn sống. Nhưng không muốn xuất hiện. Cho nên đừng tìm mất công và đừng hỏi thêm.

Từ đầu mối này, lần theo hàng loạt trang, “nhà” khác, cuối cùng tôi cũng tới được đầu mối có căn cứ nhất. Một trong số đó là người thanh niên tự nhận là con trai người lính Sài Gòn trong ảnh. Đáp lại sự căn vặn, hồ nghi của một số dân mạng, anh cuối cùng còn đăng lên bản chụp tấm thẻ căn cước của cha mình thời Việt Nam cộng hòa, và Chứng minh Nhân dân làm năm 2001.

Tóm lại, tổng hợp, xâu chuỗi một loạt thì có được thông tin về một trong “hai người lính” như sau: Ông tên Bùi Trọng Nghĩa, sinh 1954. Đi lính có số quân là: 74/122769, tiểu đoàn 6, lữ đoàn 369 thuộc sư đoàn Thủy quân Lục chiến. Hiện có vợ, một con trai, cháu nội, sống trong căn nhà 40m2 ở TPHCM. Vợ buôn bán lặt vặt còn ông Nghĩa hành nghề xe ôm để mưu sinh.

"Tay bắt mặt mừng"- bức ảnh chụp cùng thời điểm bức "Hai người lính" với sự có mặt của cả "hai người lính". 

Người lính còn lại?

Đầu năm 2016, trò chuyện với cựu binh Nguyễn Huy Tạo để viết bài Những tình tiết mới quanh bức ảnh Hai người lính, vui mừng bao nhiêu khi gặp anh bộ đội sống sờ sờ khỏe mạnh, cuộc sống ổn định, thì thất vọng bấy nhiêu trước thông tin: Người lính còn lại đã chết ở chốt Long Quang, Cửa Việt thuộc xã Triệu Trạch, tỉnh Quảng Trị vào mùa xuân năm ấy, 1973.

Về bối cảnh của bức ảnh Hai người lính thì nhiều người đã biết: Cuối tháng 3/1973, Hiệp định Paris có hiệu lực. Phóng viên Chu Chí Thành bất chợt chứng kiến cảnh hai phe vượt rào chạy sang địa phận của nhau chuyện trò rôm rả, tay bắt mặt mừng. “Một người lính Sài Gòn khỏe mạnh đẹp trai tươi cười bắt tay cô du kích xã Triệu Trạch. Anh bộ đội đứng cạnh thân mật quàng vai anh ấy. Xung quanh, hai phía đều hồ hởi. Thú vị ngoài sức tưởng tượng nên tôi nhanh chóng lấy nét, bấm một kiểu trung cảnh”. Ðột nhiên người lính Sài Gòn nói: Anh nhà báo, chụp cho em một kiểu với anh giải phóng đây. Tôi nghe vậy thích quá. (Lời Chu Chí Thành).

Ông Tạo kể trong bài báo của tôi rằng sau cuộc gặp- được bức ảnh lịch sử ghi lại, có Ðoàn Văn công Quân khu 5 đến biểu diễn cho hai bên xem. Trong số tiết mục có Tiếng đàn Ta-lư : “Một hai ba bốn năm sáu chục, tên lính thủy đánh bộ Mỹ kia, nó bị bắt trên rừng, bộ đội giải phóng ơi, các anh đánh hay hung... “Sau đó phía bên kia gấp rút báo động, lựu đạn gài của họ phát nổ, có lẽ do ai đó chạy chệch hướng. Anh lính Sài Gòn đã chết vì lý do đó, tôi nghe phía bên kia kể lại như vậy”- ông Tạo thuật.

Hồi đó, hơn một năm trước, tôi đã viết rằng vì chưa gặp  đồng ngũ của Nguyễn Huy Tạo nên tôi “chưa dám xác quyết hoàn toàn những điều ông kể. Chẳng hạn, có đúng người lính Sài Gòn đã chết, lại còn chết trong tình huống nhạy cảm liên quan đến một bài hát? Trí nhớ của một thương binh có tuổi có phản lại ông chút nào trong câu chuyện hơi nhiều tình tiết 43 năm trước?”

Hôm nay, chỉ chờ trời sáng tôi gọi điện ngay cho Chu Chí Thành thông báo điều mình vừa biết. Hóa ra ông Thành cũng vừa được một phóng viên truyền hình cho biết có thể có manh mối anh lính Sài Gòn và muốn ông Thành bay vào gặp nhân vật của mình để làm một phóng sự 30/4.Tuy nhiên khi ông Thành kết nối được với bố con ông Nghĩa qua điện thoại, họ vẫn từ chối xuất hiện. Địa chỉ của họ thì ông Thành chưa kịp biết.

Tôi không hề tiếc cái công mò mẫm suốt đêm để có được thông tin quí báu liên quan đến bài báo cũ của mình. Bởi thêm một lần nhận ra sự diệu kỳ của internet, mạng xã hội. Nhất là phút nhìn thấy bức ảnh ông Bùi Trọng Nghĩa tuổi ngoài 60, quá giống người lính trong bức ảnh chụp 44 năm trước.

Chiều 3/5/17 cảm thấy không tiện gọi điện cho ông Nghĩa, tôi cất công nhờ một cộng tác viên ở TPHCM truy tìm tông tích “một người lính”. Mất cả ngày trời dò hỏi khắp nơi. Có thông tin ông từng sống ở quận Phú Nhuận cùng mẹ và con trai, sau khi mẹ mất thì chuyển về quận 12 và Hóc Môn. Tiếp tục đào xới hai nơi này. Cuối ngày, qua điện thoại ông Nghĩa bước đầu xác nhận với cộng tác viên của tôi rằng ông từng đi lính thủy quân lục chiến và có chụp chung ảnh với một người lính giải phóng! Hiện hành nghề xe ôm ở Bình Dương nên hai, ba ngày ông mới về Sài Gòn một lần.

Một nhân vật nữa tôi tìm đến chiều qua là đại tá Trần Long, sĩ quan Trung đoàn 48 đóng ở Cửa Việt, Triệu Trạch, Quảng Trị thời điểm 3/1973. Hồi đó ông Long là Chủ nhiệm Trinh sát của sư đoàn đồng thời là Chủ nhiệm Trinh sát của Bộ tư lệnh Mặt trận Cánh đông.

Trong dòng hồi ức, đại tá Long nhớ lại những “ngày hòa hợp” ngắn ngủi xưa kia, không chỉ ở khu vực có C6, D2, E48, F320b- đơn vị Nguyễn Huy Tạo đóng quân, mà rải rác các điểm khác của tiểu đoàn.  Ông kể: “Đêm đó gặp nhau xong, lính phía bên kia bắn pháo hoa và các tín hiệu khác lên trời, hò hét ăn mừng ghê lắm. Là người lính thực thi nhiệm vụ chứ về bản chất có thù hằn gì nhau đâu”.

Hy vọng

Nghe nói Bùi Trọng Nghĩa đã biết về bức ảnh Hai người lính từ vài năm nay. Không hiểu lý do chính nào khiến ông ngần ngại ra mặt dù biết nhiều người , kể cả tác giả ảnh, đang tìm mình. Ngay Nguyễn Huy Tạo cũng gặp lại mình trong bức ảnh đó từ 2007, nghe mọi người phỏng đoán chán chê, kể cả nhầm lẫn lung tung nhưng chỉ đến Tết 2016 mới lần đầu công khai trên báo Tiền Phong.

42 năm đã trôi qua kể từ ngày đầu thống nhất. Văn chương hậu chiến, Trần Nhuận Minh từng viết về sự éo le trong gia đình có hai anh em ở hai đầu chiến tuyến như sau: Hai em trai chết trận / Chiến tranh ở hai đầu / Ảnh thờ mờ sương khói/ Vẫn không nhìn mặt nhau”. Câu chuyện hòa giải bởi thế vẫn cần viết tiếp, từ  bếp lửa trong mỗi căn nhà.

Bùi Ngọc Tấn thì vào tháng 4/1975 đã để nhân vật của ông suy nghĩ thế này: “Hy vọng đây là lần đổ máu cuối cùng. Để lại sống trong hòa thuận. Bởi vì chẳng bao giờ một người đánh cá Phan Thiết lại nghĩ phải đi giết chết người thợ sơn tràng Bắc Giang và ngược lại”. 

Còn đây là thơ Lưu Quang Vũ: Ai ở phía bên kia cầm súng khác/Cùng tôi trong tiếng Việt quay về.

Tôi không nghĩ ông Nghĩa, nếu đúng là chàng đẹp trai ngày nào trong ảnh Hai người lính, lại lăn tăn quá nhiều về những buồn đau quá khứ. Tôi hy vọng sẽ sớm gặp lại ông, tận mắt thấy và tin câu chuyện bức ảnh Hai người lính kết thúc có hậu. Trong lúc chờ đợi, tôi tạm thời chưa công bố những bức ảnh mới mà hẳn bạn đọc sẽ thú vị khi so sánh nó với anh lính Sài Gòn trong bức Hai người lính.  

Đại tá Trần Long, sĩ quan tham mưu của Trung đoàn 48 đóng ở Quảng Trị năm 1973 xác nhận Nguyễn Huy Tạo, lính của ông chính là nhân vật trong bức ảnh Hai người lính, còn số phận của người lính Sài Gòn thì ông “không biết”. Tôi nói với ông: “Từng có tin anh ấy đã chết nhưng nay, nghe chừng thông tin đó đã sai?” Ông đáp: “Có thể lắm. Họ ở phía bên kia, thông tin đến với mình nhiều khi không thể chuẩn. Ngay lính của mình nhiều khi được thông báo hy sinh, báo tử về nhà hẳn hoi nhưng hóa ra không phải. Trong quá trình chiến đấu họ có thể bị thương nằm lại, hoặc lạc sang đơn vị khác. Giờ nhà báo hỏi số phận cấp chỉ huy sư đoàn của phía bên kia ở thời điểm đó thì tôi trả lời được vì đó là đối tượng tôi nắm, còn lính thì tôi không thể biết hết”.

Dương Phương Vinh

Những người sống mãi

Những người sống mãi

Copy từ http://www.baohagiang.vn/van-hoa/201607/nhung-nguoi-song-mai-677047/ , đăng ngày 27-07-16, mục Văn hóa.

BHG- Cuộc chiến đấu bảo vệ biên giới phía Bắc của Tổ quốc đã lùi xa 37 năm. Nhưng câu chuyện về những con người đã hy sinh vì cuộc chiến ấy chúng ta không bao giờ được quên, bởi trong mỗi tấc đất biên cương, họ đã hiến dâng xương máu, cả tuổi thanh xuân của mình để bảo vệ, giữ gìn.

Minh họa: Phương Thảo

Những ngày đầu tháng 7 này, anh em cựu chiến binh chúng tôi có dịp trở lại chiến trường xưa - nơi đã từng diễn ra các trận đánh vô cùng ác liệt của bộ đội ta chống lại xâm lấn biên giới của địch tại Mặt trận huyện Vị Xuyên, những năm 1979 - 1989, để được thắp nén nhang thơm tưởng nhớ đồng đội, và cũng là lòng tri ân các anh đã lấy thân mình che chở chúng tôi, các anh đã hóa thành những cột mốc đường biên cho đất nước này mãi mãi bình yên.

Con đường từ thành phố Hà Giang lên Cửa khẩu Quốc tế Thanh Thủy dài 20 km nay đã rộng mở, trải nhựa áp phan, xe bon bon nhộn nhịp. Hai bên đường là một màu xanh trù phú của rừng, của những thửa ruộng lúa, ngô... Trong những năm 79, 80 của thế kỷ trước, tuyến đường này cày lên đất đá, gập gềnh những vết đạn pháo của kẻ thù; chỉ có những chuyến xe chở hàng, xe quân sự chở đạn, lương thực, thực phẩm, những đoàn dân công đi trong đêm phục vụ cho chiến trường Vị Xuyên với những địa danh khói lửa: Làng Pinh, Hang Dơi, Cóoc Nghè, Đồi Đài, Đồi Cô Ích, Pa Hán...

Từ ngã ba Thanh Thủy ngược lên phía Bắc khoảng hơn 20 cây số là đến các xã biên giới rẻo cao Xín Chải, Lao Chải, chủ yếu là đồng bào các dân tộc Mông, Dao, Tày... sinh sống và một số thôn biên giới của xã biên giới Thanh Thủy...; trong thời kỳ chiến tranh biên giới chỉ là đường mòn, hay những đoạn đường mở vội, đường cụt, nay đã được mở mới, trải nhựa hoặc bê-tông đi lại thuận lợi. Trên đường, chúng tôi gặp những người dân đi lại bằng xe máy vượt dốc, cua đèo rất tự tin... Cảm nhận về sự đổi mới của một vùng cao biên giới Vị Xuyên sau hơn 30 năm chiến tranh, lòng chúng tôi thật bồi hồi xúc động!

Cùng đi với chúng tôi có Thượng tá Nguyễn Đình Tác, Trưởng Ban khoa học quân sự, Bộ chỉ huy Quân sự tỉnh Hà Giang, kiêm hướng dẫn viên. Vượt qua những đoạn đường nhựa ngoằn nghèo, chênh vênh, hẹp, thỉnh thoảng có chỗ mặt đường bị vỡ, đọng lại đất bùn do mưa lũ xói lở, xe ô tô vẫn đến được chân cao điểm 468, điểm tiếp giáp với các cao điểm 772, 685, 1509 - nơi đây bộ đội ta làm điểm tập kết, chuẩn bị mọi điều kiện để tiến công địch lấn chiếm biên giới. Đứng trên cao điểm 468 có thể quan sát được cả một khoảng không gian rộng lớn của các cao điểm trên đường biên giới - nơi đã diễn ra những trận đánh vô cùng ác liệt, ngoan cường, dũng cảm của bộ đội ta chống quân địch lấn chiếm sâu vào biên giới từ những năm 1979 đến năm 1989.

Đây rồi! Vẫn địa hình năm xưa. Vẫn những ngọn núi cao mây bao phủ. Vẫn miệng hàm hổ dằn dữ phía điểm cao 772, những dãy núi giống cánh tay chỉ ngang trời như phân định bờ cõi. Vẫn con suối Nặm Ngặt của người Dao, chảy từ đỉnh 1509 biên giới, nhẩn nha xuôi về cuối xã Thanh Thủy để đổ ra Sông Lô về xuôi. Vẫn còn đây những hầm bê-tông chữ A, cốt sắt hở ra hoen rỉ, một thời là mái nhà cho tổ ba người, tiểu đội, trung đội sống chung, họ đã làm điểm tựa để vượt lên những trận mưa pháo, đạn của quân địch và những trận đánh phản kích, tiến công của đồng đội tôi bảo vệ biên giới...

Sự khốc liệt của chiến tranh tàn phá, mà hơn 30 năm sau, quanh các cao điểm, độ xanh của đồi núi cũng chưa phủ được là bao, bởi bom, mìn của ta, địch gài trong chiến đấu quá dầy đặc, cây cỏ, dây leo mọc um tùm, đường đi lối lại, khe suối cũng biến đổi, sơ đồ thất lạc... nên cũng gặp nhiều khó khăn cho các đợn vị bộ đội dò gỡ mìn, giải phóng đất cho đồng bào các dân tộc sản xuất và trồng rừng.

Theo chỉ dẫn của anh Tác, chúng tôi lên thắp hương tại Nhà tưởng niệm tri ân các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên, được dựng trên đỉnh điểm cao 468 thuộc xã biên giới Thanh Thủy, Vị Xuyên, do Ban liên lạc Hội bạn chiến đấu Mặt trận Vị Xuyên khởi xướng từ tấm lòng đóng góp xây dựng của các cựu chiến binh Sư đoàn 356, trực tiếp tham gia chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên và nhiều cơ quan, đoàn thể, đơn vị, các nhà hảo tâm trong cả nước, tỉnh Hà Giang, ủng hộ kinh phí lên đến hàng tỷ đồng. Trước khi xây dựng Nhà tưởng niệm này, thể theo nguyện vọng của các cựu chiến binh Sư đoàn Sao Vàng, tại chân điểm cao 468 đã xây dựng một Đài hương để tưởng niệm các các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh tại các điểm cao trong chiến đấu. Hiện nay Đài hương vẫn được đặt nguyên tại vị trí cũ.

Nhà Tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên được cắt băng khánh thành sáng 25.6 2016. Ngôi nhà thiết kế 3 gian, có điện thờ chính giữa và các gian thờ cạnh... với tổng kinh phí trị giá trên 6 tỷ đồng. Ngôi nhà mang đậm nét văn hóa đền, chùa tâm linh truyền thống Việt Nam; lưng tựa vào núi, thế tả long, hữu hổ... Đây là công trình thể hiện lòng khát khao của đồng đội và nhân dân, xin được tri ân công ơn các anh hùng liệt sĩ đã không tiếc máu xương để bảo vệ biên cương Tổ quốc; đồng thời cũng là nơi để hương hồn các liệt sĩ “hội tụ” theo tâm linh, truyền thống văn hóa của dân tộc Việt Nam và đồng bào cả nước đến dâng hương.

Thật ngẫu nhiên, chúng tôi được gặp chị Lê Thị Hải Châu, Giám đốc Công ty Cổ phần Tư vấn - đầu tư - xây dựng Giang Phú, thành phố Hà Giang, đơn vị thi công Nhà tưởng niệm, cho biết: Nhà tưởng niệm có được là nhờ tình cảm cảm động của các cựu chiến binh Sư đoàn 3 Sao Vàng, do ông Đỗ Văn Nghiêm, Trưởng Ban Liên lạc Hội bạn chiến đấu Mặt trận Vị Xuyên, hiện ở Phường Liễu Giai, Quận Ba Đình, thành phố Hà Nội đứng ra tổ chức, vận động, sau chuyến thăm, gặp mặt cựu chiến binh Sư đoàn 356 tham gia chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên với Chủ tịch nước Trương Tấn Sang năm 2014.

Hưởng ứng nghĩa cử này, ông Nguyễn Công Chiến, cựu chiến binh Sư đoàn 3 Sao Vàng đã ủng hộ 1,4 tỷ đồng. Tiếp theo là rất nhiều tập thể, cá nhân là cựu quân nhân, cán bộ, nhân dân trong cả nước và tỉnh Hà Giang quyên góp ủng hộ xây dựng, để kịp hoàn thành nhân Kỷ niệm 69 năm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27.7. Với uy tín và trách nhiệm cao trong xây dựng một số công trình có ý nghĩa văn hóa tâm linh, Giám đốc Lê Thị Hải Châu đã lăn lộn với nhiệm vụ được giao, chị coi đây là niềm vinh dự, tự hào, trách nhiệm, với quyết tâm rất cao để tổ chức thi công đúng thời gian, bảo đảm chất lượng tốt.

Được mục sở thị, chúng tôi mới thấy công việc thi công Nhà tưởng niệm gian nan, vất vả như thế nào. Phải tạo mặt bằng Nhà từ một cao điểm độ cao 468 mét so mặt nước biển, đường vận chuyển cát xây, đá hộc, gạch, xi-măng, sắt thép, gỗ đường kính lớn, có những phiến đá nặng hàng tấn lên vv..., trong khi đó đường ô-tô mở đến cao điểm hẹp, dốc cao, cua nhiều, bên ta-luy dựng đứng, bên vực sâu... Nhưng với tình cảm “Uống nước nhớ nguồn”, giám đốc Lê Thị Hải Châu đã ngày đêm bám công việc, liên hệ cùng với các cấp, ngành, cơ quan; đặc biệt là đại tá Đoàn Quốc Việt, Chỉ huy Trưởng Bộ CHQS tỉnh Hà Giang rất quan tâm, chỉ đạo tích cực bộ đội công binh đến cao điểm dò gỡ mìn để kịp thi công và còn ủng hộ công trình tri ân 500 triệu đồng. Những người tham gia thi công công trình đã không quản ngày đêm, mưa lạnh, thời tiết không thuận lợi để hoàn thành công việc.

Đặc biệt là ban đầu thi công chủ yếu bằng phương pháp thủ công, như : Khoan phá đá, vận chuyển vật liệu đều bằng tay... vì cao điểm không thể đưa cơ giới lên được... Chỉ trong vòng 3 tháng thi công, công trình Nhà tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên có diện tích 1.500 m2 đã được cắt băng hoàn thành đúng thời gian, chất lượng được đánh giá tốt, đẹp, trong sự vui mừng, chứng kiến của lãnh đạo một số bộ, ngành trung ương, lãnh đạo tỉnh Hà Giang, một số đơn vị bộ đội tham gia chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên và nhân dân trong vùng; đã thắp lên niềm tin, lòng biết ơn vô hạn đối với những người con ưu tú không tiếc tuổi thanh xuân của mình bảo vệ biên giới Tổ quốc.

Thật may mắn trong chuyến đi, chúng tôi được hòa vào tình cảm của những cựu chiến binh, cán bộ của Đoàn đại biểu UBND tỉnh Vĩnh Phúc do đồng chí Nguyễn Văn Trì, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh dẫn đầu và Đoàn đại biểu của UBND tỉnh Hà Giang, do đồng chí Hà Thị Minh Hạnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh dẫn đầu, đến dâng hương tưởng nhớ, tri ân các anh hùng liệt sĩ nhân Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27.7. Những bó hoa cúc vàng, cúc trắng được đặt trang trọng trên bàn thờ, gợi lại cho chúng tôi một liên tưởng đầy cảm động: Ngày ấy các anh ngã xuống để bảo vệ từng tấc đất biên cương chỉ ở tuổi mười tám, đôi mươi, tâm hồn trong trắng, vơi bao ước mơ khát vọng của tuổi trẻ, như những bông hoa cúc kia... Giờ các anh đã hòa vào mảnh đất này thành những màu xanh của cỏ cây, hoa lá, những nương lúa, nương ngô vàng ngọt che chở, nuôi sống đồng bào... Cảm động biết bao khi chúng tôi được Thượng tá Nguyễn Đình Tác kể về những trận đánh lịch sử, anh dũng, kiên cường của bộ đội ta giai đoạn 1979-1989, đặc biệt những năm 1984-1985 tại các điển cao 1509, 772, 685... Mặt trận Vị Xuyên, với sự tham gia của con em hơn 50 tỉnh, thành phố cả nước, trong đó có nhiều con em tỉnh Vĩnh Phúc, Hà Giang, Phú Thọ, Quảng Ninh, Hải Phòng vv... đã ngã xuống, đến nay còn rất nhiều liệt sĩ chưa tìm thấy hài cốt. Nhà nước, gia đình, đồng đội... nhiều năm nay đi tìm các anh, nhưng núi cao, vực sâu, rừng rậm, khe suối chênh vênh, bom mìn... cài lại dày đăc. Với sự quyết tâm rất lớn của Nhà nước, cơ quan, đơn vị và đồng đội, nhiều liệt sĩ đã được tìm thấy và đưa các anh về an nghỉ tại Nghĩa trang liệt sĩ Quốc gia huyện Vị Xuyên.

Hôm khánh thành Nhà tưởng niệm, có một cụ bà đã trên 80 tuổi, quê Vĩnh Phúc, lên Mặt trận Vị Xuyên để đến tận nơi con mình hy sinh, nay chưa tìm được hài cốt; phòng khi cụ về với tổ tiên thì cũng an lòng. Nhưng điều mong mỏi khát khao đó của cụ rất tiếc anh em đồng đội của con trai cụ và bộ đội Hà Giang không thực hiện được, vì vị trí ấy cao điểm 685, 772 hiện nay còn hàng ngàn quả mìn cũ gài lại đang tiếp tục phá. Cụ đã đứng lặng, từ Nhà tưởng niệm nhìn sang ngọn núi cao điểm 685 sương đang giăng, mây trắng bay vần vũ. Nước mắt cụ chảy dài... Mọi người bên cụ không ai cầm được nước mắt... Không biết có phải tâm linh hay không, trời đang sáng bỗng đổ mưa, những hạt mưa nhè nhẹ đọng lại trên mái tóc bạc của cụ như sự chia sẻ tình cảm của người con với mẹ mình...

Từ Nhà tưởng niệm phóng tầm mắt nhìn ra phía trước là các cao điểm 1509 mây phủ mịt mù, bên dưới là bình độ 600; phía trên bên phải là bình độ 1300, 1200, thấp theo hình cánh cung là các cao điểm 772, 685... thuộc xã biên giới Thanh Thủy... Nơi đây đã diễn ra các trận đánh vô cùng ác liệt, ngoan cường và dũng cảm của quân ta với quân xâm lược, ngày 12.7.1984, bộ đội ta giành giật lại từng góc chiến hào, từng tấc đất của Tổ quốc, và kéo dài gần 10 năm (1979 – 1989), với nhiều sư đoàn tham gia như: Sư đoàn 313, Sư đoàn 316 ; Sư đoàn 356, Sư đoàn 322, 314... các Trung đoàn, lữ đoàn độc lập... Đặc biệt điểm cao 772, 685, 1509 bộ đội ta đã đánh tiến công, phòng ngự hàng trăm trận, tiêu diệt rất nhiều sinh lực, vũ khí, trang thiết bị của địch, làm cho quân địch vô cùng hoảng sợ, hoang mang một thời gian dài... Hai cao điểm 772, 685 đã có 2 cá nhân và 1 tập thể được Chủ tịch nước tặng danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang nhân dân; nhiều đơn vị và cá nhân được tặng thưởng Huân chương Chiến công các loại...

Chúng tôi được biết, ngày khánh thành Nhà tưởng niệm tại cao điểm 468, đồng chí Bộ trưởng Bộ Thông tin – Truyền thông Trương Minh Tuấn, cùng lãnh đạo một số bộ, ngành Trung ương, nhiều tướng lĩnh, quan chức các tỉnh, lãnh đạo tỉnh Hà Giang, văn nghệ sĩ trong nước, nhà hoạt động xã hội, nhà sư vv... đã đến đây thắp hương tri ân các anh hùng liệt sĩ Mặt trận Vị Xuyên và tặng quà. Đặc biệt ngày khánh thành Nhà tưởng niệm, anh thương binh tên Khôi, cựu chiến binh Sư đoàn 3 Sao Vàng, bị thương tại Mặt trận Vị Xuyên, mù cả hai mắt, cụt một chân, vẫn vượt hàng trăm cây số lên đây để thắp hương tri ân nghĩa tình đồng đội...

Ông Lê Chí Hiệp, năm nay trên 70 tuổi, nguyên là nhà giáo, quê gốc xã Đông A, Đông Hưng, Thái Bình, đã lập nghiệp ở Hà Giang hàng chục năm nay; là bố của Giám đốc Lê Thị Hải Châu - đơn vị thi công Nhà tưởng niệm, ông tâm sự: Tri ân các anh hùng liệt sĩ đã hy sinh vì Tổ quốc, vì nhân dân nói bao nhiêu cũng chưa đủ. Làm một việc gì dù nhỏ nhất nếu được để tỏ lòng biết ơn các liệt sĩ thì hãy làm. Bản thân tôi thấy con gái nhận thi công công trình có ý nghĩa này, tôi nói với con cho tôi lên công trình đã 3 tháng nay để giúp anh em lo công việc hàng ngày đón khách đến, quét dọn nhà cửa, hương khói Nhà tưởng niệm...

Ông kể cho chúng tôi câu chuyện về tình đồng đội của 8 chiến sĩ Sư đoàn 356, hôm lên khánh thành Nhà tưởng niệm, được biết liệt sĩ Nguyễn Hữu Thanh, Tiểu đoàn trưởng của mình đã hy sinh tại cao điểm 772, nay chưa được đưa về quê hương do hoàn cảnh gia đình rất khó khăn; anh em đã lo chu tất việc đưa hài cốt Thủ trưởng của mình về quê hương Quảng Bình vv... Kể hết sao được những tình cảm, tấm lòng, sự tri ân của tình đồng đội, tình nghĩa quân dân, tình cảm kính trọng những người con ưu tú đã chấp nhận hy sinh tuổi xuân của mình để bảo vệ biên cương Tổ quốc, cho đất nước mãi mùa xuân. Trong tâm khảm chúng ta, họ là những người sống mãi với non sông đất nước, với nhân dân Việt Nam.

Tạm biệt đồng đội! Tạm biệt các anh hùng liệt sĩ trên Mặt trận biên giới Vị Xuyên, chúng tôi ra về khi trời bắt đầu buông màn sương từ từ phủ lên các cao điểm, giống như tấm chăn đời thường hàng ngày khi còn sống các anh vẫn đắp. Nhìn các cao điểm mờ dần rồi khuất hẳn trong sương mây, ấy là lúc các anh - đồng đội của chúng tôi vào giấc ngủ.

Các anh hãy yên giấc ngủ! Biên giới giờ đã phân định có sách trời chứng giám. Chúng tôi, những đồng đội của các anh và nhân dân, luôn luôn ở bên cạnh các anh. Chúng tôi biết nếu kẻ thù bội ước sách trời sẽ không tha. Tổ quốc ta sẽ không tha. Nhân dân ta sẽ không tha. Và lời thề đánh giặc bảo vệ biên giới Tổ quốc sẽ vang lên: “Sống bám đá - chết hóa đá - bất tử”*!

Sống bám đá - chết hóa đá - bất tử

Vị Xuyên, tháng 7. 2016* Lời khắc vào báng súng AK trên điểm cao 685 của liệt sĩ, AHLLVT nhân dân - Trung đội trưởng Nguyễn Viết Ninh, 3 lần bị thương vẫn chỉ huy chiến đấu tại Mặt trận Vị Xuyên.

Bút ký: Đặng Quang Vượng

Vẻ đẹp nên thơ, bình dị với những ngôi nhà trình tường cổ kính của Làng Văn hóa du lịch cộng đồng Thiên Hương, thị trấn Đồng Văn, tỉnh Hà giang.