dvnien copy từ https://vnexpress.net/..., báo này đăng ngày 26/6/2016, 17:30

Chính quyền có nghe dân?

Ngô Nguyệt Hữu

Nhà báo

Con hẻm nhỏ nối liền Quốc lộ 13 và đường Nguyễn Xí, Quận Bình Thạnh (TP HCM) là một con hẻm đẹp và tươm tất. Hẻm xe ôtô, như cách gọi của người dân thành phố. Sáng nào, tôi cũng đi làm qua con hẻm này, lòng thấy vui vẻ vì bắt đầu ngày mới trên một con đường tinh tươm.

Đang yên đang lành, con hẻm biến thành một tiểu công trường, với những đường rãnh xương cá, lầy nhầy bùn đất. Trước hẻm, một ụ đất trồi lên án ngữ như một thứ rào chắn ngang ngược. Dĩ nhiên, bất cứ ai lưu thông qua con hẻm đều bức xúc. Và cũng dĩ nhiên không kém, vào mỗi cuối tuần để mặc mọi thứ ngổn ngang, các công nhân thi công công trình đều vắng bặt. Dân cáu là chuyện của riêng dân. Giờ thì chúng tôi phải đi đường vòng, xa hơn, kẹt xe hơn, và sự ức chế trên những con đường khói bụi càng khiến tôi nhớ đến con hẻm sạch sẽ của mình trước kia.

"David Cameron", "Từ chức", "Brexit", "Vương quốc Anh", "Liên minh châu Âu (EU)", "Trưng cầu dân ý lần hai"... là những cụm từ khuấy đảo thông tin vào cuối tuần rồi. Nhiều người Anh sau cơn hồ hởi ném lá phiếu trưng cầu dân ý vào thùng, phút chốc lại lâm vào trạng thái hoang mang với câu hỏi: "Mình vừa làm xong việc gì ấy nhỉ?". Và khi ý thức được việc vừa thực hiện, 3 triệu công dân Anh lâm vào trình trạng hoảng hốt, đòi bỏ phiếu lại.

Tính hợp lý của cuộc trưng cầu dân ý ở Vương quốc Anh vừa rồi, là điều tôi không bàn tới. Tôi chỉ muốn nói về cái cách mà người Anh được tham gia vào câu chuyện của hệ thống chính quyền tại nước này. Ít ra, đến cuối cùng, sau khi lá phiếu được bỏ, họ có hoảng hốt, thì cũng được quyền tự hỏi là “mình vừa làm gì ấy nhỉ?” - chứ không phải là “họ vừa làm gì ấy nhỉ?”.

Khác với cuộc trưng cầu dân ý ở Anh vừa qua, không có tính bắt buộc về mặt pháp lý đối với chính phủ (cho dù chính phủ Anh chắc cũng sẽ thuận lòng dân), thì Luật trưng cầu dân ý vừa được thông qua ở nước ta cuối năm vừa rồi, khẳng định rằng nếu có trưng cầu dân ý, thì kết quả đó buộc phải được thực hiện. Tức là Luật của ta rất mạnh, ý chí chính trị của Việt Nam trong việc lấy ý kiến nhân dân rất cương quyết.

Nhưng đấy là lý thuyết. Còn nhu cầu lắng nghe ý kiến của người dân trong cuộc sống thường ngày được thể hiện như thế nào?

Từ con hẻm đến con đường nhỏ, nơi nào cũng thấy người dân bị bất ngờ vì những quyết định của chính quyền. Mấy năm trước, các công nhân xây dựng công trình công cộng bỗng đào một rãnh sâu trước cửa trụ sở của một doanh nghiệp nọ. Nội bất xuất, ngoại bất nhập.

Ông chủ doanh nghiệp cáu lắm, truy vấn. Họ lặng im. Ông chủ doanh nghiệp kể cho tôi nghe, muốn được làm nhanh phải biết điều biếu họ ít tiền. Ông chủ doanh nghiệp không muốn thực hiện điều này, thứ mà ông muốn chỉ là thoả mãn được câu hỏi, "Sao không thông báo cho ông biết lịch trình thi công?". Hẳn là, chẳng ai trả lời cho ông câu hỏi đó.

Năm 2013, ông Nguyễn Văn Lang, một công dân của thành phố từng khởi kiện Sở Giao thông Vận tải vì để nhà thầu dựng lô cốt án ngữ trước quán cơm của ông quá lâu. Tòa án Nhân dân TP HCM đã tuyên cho Sở Giao thông Vận tải phải bồi thường cho ông Lang một khoản tiền. Một lần “lắng nghe” vô cùng hiếm, và phải qua hình thức lá đơn kiện.

Điển hình nhất cho câu chuyện dân làm việc của dân, chính quyền làm việc của chính quyền là câu chuyện nâng đường lẫn xây tường chống ngập trên đường Kinh Dương Vương, Quận 6 vừa qua. Chính quyền muốn làm cứ làm, dân chịu cứ cố chịu cho đến lúc may mắn được báo giới phản ánh và lãnh đạo thành phố xét lại.

“Trưng cầu dân ý” không phải là khái niệm để nói về một cuộc bỏ phiếu cả nước như chuyện vừa diễn ra ở Vương quốc Anh. Ở nghĩa rộng, nó là việc lắng nghe ý kiến của người dân ở mọi cấp độ, trong những quyết định có thể gây ảnh hưởng mạnh đến đời sống nhân dân và có khả năng người dân có ý kiến khác. Vẫn biết là đã có cơ quan dân cử để giám sát, nhưng không phải là vì thế mà người dân còn mỗi quyền… im lặng đứng nhìn.

Dĩ nhiên, mỗi thể chế có những lề luật riêng phù hợp với quốc gia, vùng lãnh thổ ấy. Có điều, nhìn cái cách của người dân Anh đang bỏ phiếu về con đường của cả dân tộc, tôi lại nghĩ đến con hẻm mình đi làm mỗi sáng. Chỉ một con hẻm nhỏ xíu mà ý dân cũng không được lắng nghe, thì dân sẽ rất ngại khi bàn đến chuyện con đường lớn của dân tộc.

Ngô Nguyệt Hữu

  Trở lại Góc nhìn

 

Cảm xúc của nhân dân

Ngô Nguyệt Hữu

Nhà báo

dvnien copy từ https://vnexpress.net/..., trang web này đăng ngày 18/8/2016, 06:57

Trong điện thoại của tôi, còn nhiều hình ảnh vi phạm của xe ôtô mang biển kiểm soát công vụ. Tôi mẫn cảm đặc biệt với hình ảnh ấy.

Có chiếc đậu vào phần vạch kẻ của người đi bộ, có chiếc chen lấn vạch khi dừng đèn; thậm chí, xe của cơ quan phường do mấy anh dân phòng, trật tự điều khiển cũng hú còi phóng không khác gì những cảnh rượt đuổi tội phạm trong phim.

Có lần tôi bức xúc đến mức không thể dừng lại ở việc chụp ảnh nữa. Cách đây vài tháng trên đường Ung Văn Khiêm, đầu giờ sáng, xe cộ nối đuôi nhau. Một chiếc xe ôtô tải mang biển kiểm soát nhà binh, trên xe là một thiếu úy, phóng ngược chiều. Hôm đó tôi cáu lắm, đuổi theo dùng xe mình chặn chiếc xe biển đỏ đó lại. Tôi yêu cầu người trên xe quay đầu chấp hành luật giao thông. Dĩ nhiên, điều này không thực hiện được, chiếc xe chỉ thoáng dừng lại rồi lại chồm lên chạy tiếp. Phía ngã ba, đồng chí cảnh sát giao thông đang điều khiển phương tiện… quay mặt đi hướng khác.

Nhiều ngày liền sau đó, tôi bực bội, mang một cảm xúc tiêu cực không biết diễn tả thành lời. Tôi tin là nhiều người dân cũng mang tâm trạng ấy khi phải đối mặt với sự thiếu tôn trọng của những cán bộ. Những chiếc xe biển xanh, biển đỏ chỉ là biểu hiện của một tâm lý chung, khi những công bộc tưởng rằng mình là người có quyền lực và cư xử kiểu “bề trên”. Người dân có thể gặp dạng tâm lý đó ở bất kỳ đâu, từ những lần đi làm thủ tục hành chính, khi tham gia giao thông, sử dụng dịch vụ công… Và khi trở về, họ có thể ăn cơm mất ngon như tôi.

Còn rất nhiều ví dụ nữa để chỉ ra rằng cảm xúc của nhân dân chưa hề được coi trọng trong ứng xử của người làm lãnh đạo. Ví dụ như cách phát biểu “xin nhận một phần trách nhiệm”. Vụ thẩm mỹ viện Cát Tường, quận Hai Bà Trưng, địa bàn mà bác sĩ Tường mở cơ sở trái phép, “nhận một phần trách nhiệm”. Vụ Formosa, UBND tỉnh Hà Tĩnh cũng “nhận một phần trách nhiệm”. Luật hình sự có sai sót, cơ quan soạn thảo là Bộ Tư pháp cũng “có phần trách nhiệm”… Lối nói này phổ biến như là văn mẫu.

Tất nhiên chẳng ai bắt được họ nhận toàn phần trách nhiệm vì còn nhiều bên khác. Nhưng cái cách chọn từ ngữ chủ động ấy khiến họ thoái thác “một phần trách nhiệm” khác. Đáng ra, có trách nhiệm, thì nói là có trách nhiệm đủ rồi. Luật pháp sẽ công minh.

Cảm xúc của người dân không đồng nghĩa với các quy chuẩn pháp luật. Một lời xin lỗi, một cử chỉ ân cần, một lời nói thẳng, có thể không có giá trị pháp lý hoặc điều chỉnh được vấn đề xã hội đang diễn ra nhưng nó cũng rất quan trọng trong việc xác lập niềm tin của người dân với chính quyền, thứ vô hình nhưng cực kỳ quan trọng.

Và tất nhiên, trong cuộc giao tiếp cảm xúc giữa người dân và cán bộ, thì không thể không nhắc đến thói quen “xin lỗi” vốn là thứ rất hiếm hoi. Xin lỗi rất khó, đặc biệt khó hơn khi người ta chỉ có “một phần trách nhiệm”.

Tôi nhớ đến tất cả điều đó khi nghe lời xin lỗi của Thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc tại một hội nghị ngày hôm qua. “Mặc dù Thủ tướng đi vào đường phố, mặc dù đã đi bộ hàng cây số rồi, xe vẫn đi phía sau. Thủ tướng không biết được khuyết điểm này nhưng Thủ tướng vẫn phải có trách nhiệm quán xuyến cho xã hội, vẫn phải xin lỗi nhân dân mong nhân dân thông cảm chứ không phải đơn giản đâu”.

Sự kiện đoàn xe của Thủ tướng đi vào phố đi bộ tại Hội An trong chuyến thị sát của ông tại đây vẫn đang gây tranh cãi trong người dân. Đó có thể là một sự kiện nhỏ, trong bối cảnh nhiệm kỳ mới của ông vẫn còn bộn bề và còn cần rất nhiều lời “nhận trách nhiệm” và “xin lỗi” quan trọng, từ nhiều cấp khác. Nhưng lời xin lỗi đó vẫn loé lên một hy vọng về việc cảm xúc của nhân dân sẽ được tôn trọng hơn. Như chính ông hôm qua cũng chỉ đạo, cán bộ, công chức trong bộ máy hành chính các cấp phải gần dân, tôn trọng và nỗ lực phục vụ nhân dân, thấm nhuần "ba xin" là "xin chào, xin hỏi, xin cảm ơn". Đó là điều ai cũng mong mỏi.

Tôi hy vọng rằng, lời xin lỗi về câu chuyện nhỏ ở Hội An sẽ mở ra cơ hội cho rất nhiều lời xin lỗi khác, những lần nhận trách nhiệm khác - không có lối uyển ngữ “một phần trách nhiệm”.

Ngô Nguyệt Hữu