Văn hóa

Kỳ bí lăng mộ cổ: Ngôi mộ đại thần Phan Thanh Giản

Lương Chánh Tòng

dvnien copy từ https://thanhnien.vn/..., trang web này đăng ngày 29/01/2016 06:11

Về H.Ba Tri (tỉnh Bến Tre), ngoài khu lăng mộ Nguyễn Đình Chiểu ở thị trấn Ba Tri, tại xã Bảo Thạnh ven biển còn có khu mộ của đại thần Phan Thanh Giản, một nhân vật lịch sử triều Nguyễn gây nhiều tranh luận cho hậu thế.

Khu mộ Phan Thanh Giản tại xã Bảo Thạnh - Ảnh: L.C.T

Theo đường nhỏ quanh co qua nhiều khúc rẽ, từ thị trấn Ba Tri đi khoảng 8 km dọc theo đường đê bao, chúng tôi đến khu mộ Phan Thanh Giản tọa lạc tại ấp Thạnh Nghĩa, xã Bảo Thạnh. Mặc dù hiện tại khu mộ được chính quyền quan tâm chỉnh trang khá khang trang với đền thờ và hệ thống tường rào bao quanh, nhưng do hẻo lánh xa xôi, cùng với những định kiến về lịch sử, nên rất ít người biết tới khu mộ.

Những tương truyền về ngôi mộ

Ngôi mộ nguyên thủy của Phan Thanh Giản được nhân dân trong vùng xây dựng từ năm 1867, sau khi ông qua đời. Hiện tại không rõ kết cấu hình dáng mộ của ông ban đầu ra sao.

Năm ấy, Phan Thanh Giản đang làm Tổng đốc Vĩnh Long. Trước sức mạnh của quân đội Pháp, nhận thức được binh lực của triều đình và thời đại, không muốn nhìn thấy đồng bào và binh lính phải đổ máu xương, ông đã bỏ thành Vĩnh Long đầu hàng để tránh thương vong, từ đây Nam kỳ lục tỉnh trở thành thuộc địa của Pháp. Chịu mang tiếng “bán nước”, sau khi tuyệt thực 17 ngày liên tiếp vì dày vò với đất nước và vua, Phan Thanh Giản đã uống thuốc độc tự tử. Con cháu đã phải đem trộm thi hài của ông về Bảo Thạnh an táng khẩn cấp.

Tương truyền sau khi đưa thi hài ông từ Vĩnh Long về Bảo Thạnh bằng ghe, người dân và con cháu chỉ đắp mộ ông bằng đất sơ sài. Sau đó, qua nhiều lần tu sửa trong thế kỷ 20 cho đến hôm nay, khu mộ có kết cấu kiến trúc khá đơn giản với bình phong tiền, bia mộ, nấm mộ hình voi phục, trên nấm mộ có biểu tượng xoắn và hồi văn chữ S; kết thúc là bình phong hậu và hai dải tường thành thấp bao bọc ra cửa mộ, tất cả đều mang những đặc điểm kiểu thức mộ của người Việt gốc Hoa. Hai bên bình phong hậu có hai liễn đối được một số nhà Nho dịch là: “Giọt sương lắng đọng mùa xuân, hơi sương lan tỏa vào mùa thu làm cho lòng người se lại; Hoa núi cỏ cây như bùi ngùi tiếc thương”.

Bia mộ Phan Thanh Giản có nội dung: Quốc hiệu Đại Nam, mộ của Tiên công người họ Phan, được phong là Hiệp biện Đại học sĩ Toàn quyền đại thần; không rõ ngày tháng lập bia. Tuy nhiên, vào năm 1916, người dân lại lập một tấm bia khác đề tự: Nam kỳ (phía nam nước Việt)… Mộ của lão thư sinh họ Phan công. không ghi niên hiệu lập bia mà ghi là Thiên quốc năm Bính Thìn (1916).

Đã có nhiều lời truyền lại rằng khi ở Vĩnh Long, ông chỉ muốn sau khi mình qua đời, con cháu dựng bia mộ với nội dung: Lương Khê Phan lão nông chi mộ (mộ của người họ Phan, hiệu là Lương Khê, là một nông dân già). Có người hỏi vì sao cương vị như ông lại không đề chức tước, ông trở lại với đúng bản chất nhà Nho đầy thâm thúy cho rằng: “Những hạng thường dân hay cầu chức khoe danh. Ta xem việc ấy là một sự hổ thẹn”. Và cũng tương truyền trên quan tài của ông, ông cũng đã tự tay mình đề hiệu với nội dung: Đây là quan tài của thư sinh họ Phan ở góc biển nước Nam.

Điều đáng nói là mặc dù Phan Thanh Giản phải gánh cái án lịch sử: “Phan Lâm mãi quốc, triều đình thí dân” (Chánh sứ Phan Thanh Giản và Phó sứ Lâm Duy Hiệp đi đàm phán và bán nước Việt; Triều đình bỏ rơi dân đen để cầu toàn cho hoàng gia), nhưng người dân Nam bộ nhiều nơi vẫn tôn nhớ và ghi nhận công lao của ông như vị thần đáng kính. Hiện nay, ngoài đền thờ ông trong khu mộ ở Bảo Thạnh, Ba Tri, Bến Tre, ông còn được thờ trong Văn Thánh miếu Vĩnh Long, đình Ba Thê (thị trấn Óc Eo, H.Thoại Sơn, tỉnh An Giang), đình Tương Bình Hiệp (Thủ Dầu Một, tỉnh Bình Dương) và nhiều nơi khác nữa, chứng tỏ ông là một vị quan có nhân cách cao cả trong lòng dân qua nhiều đời.

Cái nhìn lịch sử đa chiều về Phan Thanh Giản

Phan Thanh Giản (1796 - 1867) tên tự là Tĩnh Bá, Đạm Như, hiệu là Lương Khê, người gốc Trung Hoa, tổ tiên ông sang xin thần phục chúa Nguyễn và trở thành con dân VN. Năm 1826, ông là người đầu tiên ở Gia Định thi đỗ tiến sĩ, sau đó trải qua nhiều chức vụ trở thành quan lớn dưới thời Minh Mệnh, Thiệu Trị và Tự Đức, chức vụ cao nhất của ông là Khâm sai đại thần toàn quyền, Hiệp biện đại học sĩ, Kinh lược sứ Nam kỳ, Tổng tài Quốc sử quán, soạn thảo bộ Khâm định Việt sử Thông giám cương mục.

Sau khi Pháp xâm chiếm VN, vua Tự Đức cử ông làm chánh sứ đi thương thảo và ký hòa ước Nhâm Tuất với Pháp năm 1862. Không biết vì lý do gì mà cho đến nay vẫn còn là bí ẩn, ông đã để mất 3 tỉnh Đông Nam bộ và bị cách chức Tổng đốc Vĩnh Long và sau đó tự tử như đã nói ở trên. Triều đình truy luận tội xử trảm ông nhưng vì ông đã chết nên tha, đục bỏ tên trên bia tiến sĩ. Đến thời Đồng Khánh mới xóa bỏ án, truy phục chức tước và khắc lại tên trên bia.

Trong những năm qua, giới sử học VN cũng đã tiến hành nhiều cuộc hội thảo khoa học, xuất bản nhiều ấn phẩm liên quan đến cuộc đời và sự nghiệp Phan Thanh Giản đối với lịch sử dân tộc nhằm ghi nhận lại công lao của ông, trả lại cho lịch sử những gì thuộc về chân lý khi phê phán nhân vật lịch sử ở góc độ đa chiều, khi mà trong suốt thời gian dài trước đây ông bị mang danh là “kẻ bán nước”.

Ba Tri ươm mầm phát triển văn học, nghệ thuật

Ba Tri ươm mầm phát triển văn học, nghệ thuật

Copy từ http://baodongkhoi.vn/ba-tri-uom-mam-phat-trien-van-hoc-nghe-thuat-25062018-a50692.html , tác giả: Hồng Vân , đã đăng ngày 25/06/2018 - 07:03.

BDK - Những năm qua, cùng với việc tập trung lãnh đạo phát triển trên lĩnh vực kinh tế - xã hội, Huyện ủy, UBND huyện Ba Tri luôn quan tâm đến việc giữ gìn, xây dựng, phát huy các giá trị văn hóa, nổi bật là việc chăm lo ươm mầm, phát triển văn học, nghệ thuật (VHNT) - một bộ phận quan trọng của văn hóa.

Ảnh “Thu hoạch nghêu” đoạt giải II cuộc thi Ảnh nghệ thuật Bến Tre năm 2016 của nghệ sĩ nhiếp ảnh Trung Hậu.

Quan tâm giữ gìn, phát huy giá trị văn hóa

Là vùng đất giàu truyền thống văn hóa, nơi hội tụ của nhiều danh nhân, học sĩ và anh hùng dân tộc như: nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu, nơi sinh của đại học sĩ Phan Thanh Giản, nơi gửi gắm hài cốt của nhà giáo tiêu biểu Võ Trường Toản - cụ tổ của ngành giáo dục Nam Kỳ, Ba Tri còn là nơi sản sinh ra những anh hùng đánh Pháp như Phan Ngọc Tòng, Tán Kế (Lê Quang Quan), Phan Liêm, Phan Tôn… Những bậc danh nhân, anh hùng đã để lại trên vùng đất Ba Tri những giá trị văn hóa vô cùng quý báu, hun đúc nên truyền thống văn hóa.

Tư tưởng, đạo đức của các bậc danh nhân, anh hùng đã thẩm thấu trong máu thịt của từng con người, ăn sâu trong từng thớ đất. Đó là tư tưởng, đạo đức, nhân cách: “Chở bao nhiêu đạo thuyền không khẳm/Đâm mấy thằng gian bút chẳng tà”. Hai câu thơ của nhà thơ yêu nước Nguyễn Đình Chiểu đã trở thành tuyên ngôn nghệ thuật bất hủ, khẳng định nền tảng đạo đức của con người Bến Tre nói chung và huyện Ba Tri nói riêng.

Nhận thức được vai trò của VHNT, sau ngày miền Nam hoàn toàn giải phóng, thống nhất đất nước, cùng với tỉnh, các cấp lãnh đạo của huyện Ba Tri lúc bấy giờ vừa phải tập trung chỉ đạo phát triển kinh tế - xã hội, hàn gắn vết thương chiến tranh nhưng cũng không quên chăm lo phát triển văn hóa, giáo dục truyền thống, ươm mầm phát triển VHNT.

Một trong những người có công ươm mầm cho việc phát triển văn hóa, phát triển VHNT là ông Huỳnh Văn Anh - nguyên Chủ tịch UBND huyện Ba Tri. Ông Huỳnh Văn Anh được biết đến với rất nhiều công trình thủy lợi mang tính đột phá, hàng trăm kí-lô-mét kênh dẫn nước ngọt được đào đắp để phục vụ sản xuất nông nghiệp. Nhưng ở ông, những trăn trở, nung nấu thường trực trong con người đầy nhiệt huyết này chính là mong muốn xây dựng huyện Ba Tri thành huyện văn hóa.

Thời ấy, trong điều kiện địa phương còn nhiều khó khăn nhưng ông đã đề xuất Huyện ủy cho xây dựng hàng chục bia chiến thắng, tượng đài anh hùng. Trong đó, tượng đài anh hùng xã An Bình Tây và công trình Nhà hát Ba Tri với 1.500 chỗ ngồi, một thời là biểu tượng của huyện Ba Tri.

Ông Huỳnh Văn Anh cũng chính là người quyết định thành lập Chi hội VHNT huyện Ba Tri. Ngoài ra, ở huyện còn có các ông Nguyễn Quang Trị - nguyên quyền Bí thư Huyện ủy, ông Nguyễn Thành Nhân - nguyên Phó chủ tịch UBND huyện và nhiều thế hệ bí thư huyện ủy sau này là những người có nhiều công lao trong việc ươm mầm phát triển VHNT.

Những kết quả đạt được

Từ khi Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW, ngày 16-6-2008 về việc tiếp tục xây dựng và phát triển VHNT trong thời kỳ mới, hoạt động VHNT huyện được tiếp thêm sức mạnh. Huyện ủy, UBND huyện quan tâm đầu tư, hỗ trợ kinh phí in ấn, phát hành nhiều tác phẩm VHNT có giá trị. Đó chính là nguồn cảm hứng, khích lệ để phong trào sáng tác của huyện ngày càng phát triển.

Với sự chăm lo, vun đắp của Huyện ủy, hoạt động VHNT của huyện đã phát triển và đạt được những kết quả đáng kể. Chi hội VHNT huyện được thành lập năm 1986 với vài thành viên, đến nay đã có 38 hội viên hoạt động trên nhiều lĩnh vực như: văn học, nhiếp ảnh, mỹ thuật, múa, âm nhạc, đờn ca tài tử. Đa số hội viên của chi hội đều là hội viên Hội VHNT Nguyễn Đình Chiểu tỉnh. Nhiều cuộc thi sáng tác thơ, nhạc, mỹ thuật, ảnh nghệ thuật, đờn ca tài tử… được tổ chức, thu hút đông đảo các tác giả tham gia, nhờ đó phong trào sáng tác của huyện luôn được khơi dậy và phát triển liên tục.

Nổi bật có Câu lạc bộ Thơ với 55 thành viên, được thành lập từ năm 1993. Câu lạc bộ luôn duy trì và phát triển hoạt động sáng tác, giao lưu với nhiều câu lạc bộ thơ trong cả nước. Câu lạc bộ Nhiếp ảnh hiện có 2 hội viên được kết nạp vào Hội Nghệ sĩ nhiếp ảnh Việt Nam; hoạt động sáng tác duy trì thường xuyên. Đã có hàng trăm tác phẩm ảnh nghệ thuật do các hội viên sáng tác phản ánh đa dạng các nội dung phong phú về lao động sản xuất, ca ngợi quê hương, đất và người Ba Tri và đã đạt nhiều giải cao trong các cuộc hội thi, liên hoan ở khu vực và cả nước.

Bên cạnh đó, hoạt động âm nhạc, nhất là diễn xướng Hát sắc bùa Phú Lễ đã được sưu tầm, khôi phục; hoạt động đờn ca tài tử phát triển khá mạnh, góp phần thúc đẩy phong trào văn nghệ quần chúng tại địa phương.

Không chỉ tạo điều kiện hoạt động sáng tác, huyện cũng đã đầu tư kinh phí để in ấn, phát hành nhiều tác phẩm văn học như: Ba Tri đất và người, Ba Tri thơ và văn, Ba Tri thời lửa đạn chưa xa, Di sản văn hóa phi vật thể Ba Tri, Lịch sử đấu tranh cách mạng huyện Ba Tri… Ngoài ra, còn có hàng trăm tập thơ, tác phẩm truyện ký của các tác giả được Hội VHNT tỉnh và Chi hội VHNT huyện phát hành. Một số tác phẩm thơ đã được chọn in trong các tuyển tập thơ Bến Tre 1945 - 2005, Bến Tre văn học 2011…

Cùng với phát triển VHNT, huyện Ba Tri cũng thường xuyên tổ chức các hoạt động văn hóa, văn nghệ, triển lãm ảnh, các cuộc thi sáng tác ảnh nghệ thuật… Năm 2018, huyện đã tổ chức cuộc thi sáng tác thơ với chủ đề “Nhân dân Ba Tri học tập và làm theo tư tưởng, đạo đức, phong cách Hồ Chí Minh”. Cuộc thi đã thu hút 72 tác giả với 110 tác phẩm thơ.

Định hướng phát triển VHNT

VHNT là bộ phận quan trọng của văn hóa, phát triển VHNT là góp phần xây dựng con người Ba Tri phát triển toàn diện. Những năm tới, huyện tiếp tục kiện toàn, nâng cao chất lượng hoạt động của Chi hội VHNT; khuyến khích, tạo điều kiện thuận lợi các hoạt động sáng tác, phổ biến tác phẩm, phấn đấu ngày càng có nhiều tác phẩm văn học có chất lượng, ca ngợi về đất và con người Ba Tri, truyền thống cách mạng của địa phương...

Chăm lo phát triển VHNT toàn diện cả bề rộng lẫn bề sâu, góp phần định hướng tư tưởng, thẩm mỹ, nâng cao đời sống tinh thần nhân dân; bồi dưỡng, đãi ngộ đối với đội ngũ văn, nghệ sĩ, tạo điều kiện phát huy hết tài năng, gắn bó và cống hiến lâu dài. Chúng ta hoàn toàn tin tưởng VHNT huyện sẽ còn sinh sôi, nảy nở nhiều hơn nữa.

Hồng Vân