Thời sự Phóng sự

dvnien copy từ https://tuoitre.vn/..., trang web này đăng ngày 27/02/2025 10:32

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 6: Chạy đua tìm thuốc sống thọ 100 tuổi

DẠ THẢO

Các phương pháp kéo dài tuổi thọ ra sao? Thuốc gì có thể làm cho con người sống thọ tới 150 tuổi? Thực hư thuốc chống lão hóa?

Thuốc ức chế miễn dịch rapamycin được sử dụng để ngăn ngừa đào thải nơi bệnh nhân ghép tạng nhưng được coi là "thuốc chống lão hóa đầy hứa hẹn" - Ảnh: X

TS Jonathan An là giảng viên khoa khoa học răng miệng tại Đại học Washington (Mỹ). Ông từng nghe đủ thứ quảng cáo "một tấc lên tới trời" về các phương pháp kéo dài tuổi thọ. Ban đầu ông còn phớt lờ nhưng cuối cùng cũng rơi vào vòng xoáy tuổi thọ bởi nghiên cứu của ông có liên quan đến sống thọ.

Một công ty huy động tới 3 tỉ USD vốn đầu tư

Trong thời gian học tiến sĩ nha khoa, ông đã thử nghiệm cho chuột mắc bệnh nha chu ăn thức ăn có tẩm thuốc rapamycin mỗi ngày để xem có cải thiện răng miệng hay không. Rapamycin là hợp chất ức chế miễn dịch vốn được sử dụng để ngăn đào thải trong ghép tạng nơi người.

Khi dùng rapamycin trong tám tuần, chuột đã giảm bệnh và mọc lại xương hàm. Kết quả nghiên cứu thành công. Đầu năm 2024, Cục Quản lý thực phẩm và dược phẩm Mỹ (FDA) đã chấp thuận cho ông thực hiện nghiên cứu đánh giá rapamycin nơi người lớn tuổi mắc bệnh nha chu.

Từ lúc ông công bố nghiên cứu trên chuột mắc bệnh nha chu vào năm 2020, nghiên cứu của ông đã được chú ý hết sức bất thường bởi nghiên cứu có liên quan đến hợp chất rapamycin. Các phòng khám về kéo dài tuổi thọ ở Mỹ thường xuyên hỏi han ông làm thế nào để sử dụng rapamycin trong điều trị. Nhiều công ty muốn ông bí mật giúp đỡ các nghiên cứu riêng của họ nhưng ông khẳng khái từ chối.

Nhiều thí nghiệm trong thập niên vừa qua cho thấy rapamycin có thể kéo dài tuổi thọ của nấm men, giun tròn, ruồi giấm và chuột. Rapamycin đã giúp chuột trì hoãn hoặc đảo ngược trạng thái suy giảm miễn dịch, suy giảm cơ, suy giảm nhận thức và quá trình phát triển bệnh ung thư.

Không chỉ các nhà nghiên cứu tuổi thọ quan tâm đến rapamycin mà còn có những người muốn khai thác thuốc kéo dài tuổi thọ để kiếm tiền như các triệu phú, phòng khám, công ty thực phẩm bổ sung và nhà đầu tư công nghệ sinh học. Do rapamycin đã được công nhận là thuốc ức chế miễn dịch nơi người nên các bác sĩ có thể thoải mái kê đơn thêm nhằm mục đích... kéo dài tuổi thọ.

Theo báo The Wall Street Journal (Mỹ), ngành công nghiệp trường thọ mới nổi tại Mỹ bao gồm từ 50 đến 800 nhà cung cấp. Theo báo cáo của Công ty kiểm toán Deloitte, 50 công ty lớn nhất trong lĩnh vực tuổi thọ đã huy động được hơn 1 tỉ USD vốn đầu tư mạo hiểm tính đến năm 2020. Con số này tiếp tục tăng "do niềm tin ngày càng gia tăng rằng thị trường tuổi thọ có thể vượt xa thị trường chăm sóc sức khỏe hiện tại".

Vào tháng 5-2024, hệ thống phòng tập thể dục cao cấp Equinox (Mỹ) quảng bá gói chăm sóc sức khỏe và tuổi thọ Optimize giá 40.000 USD/năm Ảnh: Equinox

Công ty NewLimit ra đời vào năm 2021 với mục đích lập trình lại tế bào đã thu hút 150 triệu USD từ các nhà đầu tư. Công ty công nghệ sinh học Altos Labs chuyên nghiên cứu về trẻ hóa công bố năm 2022 đã huy động được 3 tỉ USD vốn đầu tư.

Không có gì lạ khi các công ty khởi nghiệp dựa trên cơ sở khoa học chưa được chứng minh vẫn thường bị phá sản vì các loại thuốc thường thất bại khi chuyển từ phòng thí nghiệm sang thử nghiệm trên thực tế. Các hợp chất có thể an toàn cho chuột thí nghiệm nhưng độc hại với người. Ngoài ra ở Mỹ, không thể xin FDA cấp phép cho thuốc trường thọ bởi FDA không coi lão hóa là bệnh.

Sống thọ tới 150 tuổi chỉ là khoa học viễn tưởng

TS sinh học lão khoa Matt Kaeberlein tại Đại học Washington nhớ lại giai đoạn có rất ít nhà khoa học coi trọng nghiên cứu về lão hóa: "Khi tôi bước vào lĩnh vực này với tư cách nghiên cứu sinh vào năm 1998, không ai học cao học để nghiên cứu về lão hóa. Cộng đồng khoa học cho rằng đó là chuyện lừa đảo và rác rưởi".

Lĩnh vực nghiên cứu tuổi thọ bắt đầu bùng phát vào năm 1993 khi TS Cynthia Kenyon ở Công ty khoa học sự sống Calico Labs phát hiện gene duy nhất của giun tròn Caenorhabditis elegans bị đột biến có thể làm tăng gấp đôi tuổi thọ.

Sau đó, GS di truyền học Gary Ruvkun tại Trường Y Harvard đã phát hiện gene biến đổi có thể làm chậm quá trình tăng trưởng và trao đổi chất của tế bào. Các nhà nghiên cứu như TS Andrzej Bartke đã khám phá cơ chế tương tự ở chuột. Từ đó, tuổi thọ trở thành chủ đề nghiên cứu hot đến nay.

Trong hai thập niên vừa qua, các nhà khoa học đã tiến hành hàng trăm thí nghiệm trong phòng thí nghiệm về các loại thuốc như rapamycin, canagliflozin, acarbose, empagliflozin, metformin và nhiều biện pháp can thiệp như hạn chế calo trong khẩu phần ăn, loại bỏ tế bào lão hóa không phân chia. Mục đích nhằm xác định có làm chậm quá trình lão hóa của động vật và giúp chúng sống lâu hơn không. Đến nay, có khoảng 20 loại thuốc đã chuyển sang giai đoạn thử nghiệm lâm sàng nơi người.

GS sinh học phân tử Coleen T. Murphy đã viết trong cuốn sách How We Age xuất bản năm 2023: "Giờ đây, không còn điên rồ khi nghĩ rằng chúng ta sẽ có thể dùng một loại thuốc nào đó để kéo dài tuổi thọ khỏe mạnh trong tương lai gần". Thật ra tương lai đó vẫn còn xa như trang Vox (Mỹ) nhận định. Hầu hết các nhà nghiên cứu không tin tuổi thọ con người có thể tăng trong tương lai gần hoặc có thể là không bao giờ.

TS Paul Knoepfler ở Trường Y Davis (Đại học California) lưu ý: "Những nỗ lực kéo dài tuổi thọ hiện nay đều chưa sẵn sàng cho thời điểm vàng. Ý tưởng cơ bản sau đó là có thể đảo ngược một số khía cạnh trong quá trình lão hóa. Điều này không hẳn là sai nhưng thực ra đến nay kiến thức của chúng ta về quá trình lão hóa chưa cho phép chúng ta làm được điều gì to lớn về vấn đề này. Dù vậy nhiều người vẫn quảng bá nhiều cách được cho là có thể đảo ngược quá trình lão hóa".

Một số nhà nghiên cứu đề nghị người cao tuổi nên cải thiện sức khỏe để sống khỏe mạnh lâu hơn thay vì chỉ lo sống thọ hơn Ảnh: Netflix

Ông nhận xét: "Các công ty công nghệ sinh học đã bắt đầu nhưng hầu như không đi đến đâu. Có rất nhiều cường điệu về tuổi thọ trên Twitter, trên sách báo và nhiều nơi khác... Không có gì lạ khi đọc những lời khẳng định đại loại như bài kiểm tra tuổi sinh học này cho thấy tuổi sinh học của tôi hiện thấp hơn 10 năm so với tuổi thật. Tôi không biết đó là cường điệu hay suy nghĩ viển vông. Có lẽ là cả hai. Theo tôi, các bài kiểm tra tuổi sinh học đều rất đáng ngờ".

Thay vì kéo dài tuổi thọ, một số nhà nghiên cứu nghĩ rằng nên cải thiện sức khỏe để sống khỏe mạnh lâu hơn, tránh suy giảm thể chất và nhận thức khi cái già sồng sộc kéo tới, như vậy tuổi già sẽ bớt khổ và xã hội sẽ giảm được chi phí chăm sóc y tế. Hiện tại có ba cách kéo dài tuổi thọ tốt nhất gồm ăn uống lành mạnh, thường xuyên tập thể dục và ngủ đủ giấc. Còn chuyện sống tới 150 tuổi vẫn chỉ là khoa học viễn tưởng!

Gương mặt doanh nhân Bryan Johnson sưng lên sau thí nghiệm chống lão hóa - Ảnh: Instagram

Triệu phú muốn trẻ lại tuổi 18

Ở tuổi 47, doanh nhân triệu phú Bryan Johnson tại Los Angeles (Mỹ) đã quyết định không già nữa. Ông muốn chiến thắng quá trình lão hóa và quay trở lại tuổi 18. Để đạt được mục đích, ông đã đầu tư mỗi năm 2 triệu USD.

Dự án trẻ hóa Blueprint của ông gồm nhiều biện pháp. Ông điều chỉnh lối sống gần như tu hành. Ngoài hạn chế lượng calo, ông còn tập thể dục và chơi thể thao một tiếng mỗi ngày, không phơi nắng những giờ nóng nhất. Ông khẳng định mỗi ngày uống 111 viên thuốc vào ba cữ sáng, trưa và tối. Ông tiêm huyết tương từ những người hiến tặng để thay máu, trong đó có huyết tương của cậu con trai 17 tuổi.

Hỗ trợ cho ông là đội ngũ khoảng 30 bác sĩ và nhà nghiên cứu. Mỗi ngày ông đến phòng khám tại nhà riêng, trải qua hàng loạt bài kiểm tra và bài tập, sử dụng khoảng 10 loại máy hiện đại như máy ảnh đa quang phổ, máy siêu âm, máy tái tạo da. Để khuôn mặt trẻ lại, ông tiêm một loại chất béo vào mặt. Mặt ông sưng đến mức ông không nhìn thấy gì.

Đến nay các thí nghiệm của ông không mang lại kết quả mong muốn nhưng ông đã biến dự án Blueprint thành món hàng kinh doanh. Ông tư vấn về dinh dưỡng trên mạng và bán các sản phẩm đã sử dụng, như một lô hai chai dầu ô liu nguyên chất giá 77 USD hoặc bột ca cao giá 49 USD.

---------------------------

"Tôi chỉ có một lần bệnh nặng nhất vào năm 10 tuổi, sau đó tôi không còn mắc bệnh gì nghiêm trọng nữa cho đến tận lúc này 105 tuổi".

Kỳ tới: Bí quyết cụ ông Việt Nam sống vui khỏe ở tuổi 105

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 5: Bí quyết y học trường thọ 3.0 của Peter Attia

Ông Nick Heil, biên tập viên tạp chí Outside (Mỹ), bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về sự trường thọ vào ngày con gái đầu lòng ra đời. 10h20 tối 10-3-2023 trong phòng sinh bệnh viện, ông đứng bên giường nắm chặt tay vợ.

DẠ THẢO

 Thời sự Phóng sự

dvnien copy từ https://tuoitre.vn/..., trang web này đăng ngày 26/02/2025 11:52

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 5: Bí quyết y học trường thọ 3.0 của Peter Attia

DẠ THẢO

Ông Nick Heil, biên tập viên tạp chí Outside (Mỹ), bắt đầu suy nghĩ nghiêm túc về sự trường thọ vào ngày con gái đầu lòng ra đời. 10h20 tối 10-3-2023 trong phòng sinh bệnh viện, ông đứng bên giường nắm chặt tay vợ.

BS Peter Attia (phải) và nam diễn viên Chris Hemsworth trong phòng xông hơi - Ảnh: honehealth.com

Một sinh linh nhỏ bé cất tiếng khóc chào đời. Ở tuổi 56, lần đầu tiên ông được làm cha. Nhìn khuôn mặt tím tái của bé ông mong muốn giữ gìn từng phút giây khỏe mạnh mà mình đang tận hưởng.

Tập thể dục không chỉ làm trì hoãn cái chết mà còn ngăn ngừa suy giảm nhận thức và thể chất tốt hơn bất kỳ biện pháp can thiệp nào.

BS PETER ATTIA

Y học 3.0 ngăn ngừa bệnh mãn tính từ sớm

Khi đưa vợ con về nhà, ông nhận ra trung tâm cuộc sống gia đình bây giờ chính là con gái mới sinh. Với quan niệm sống mới trong đầu, ông tìm đọc tác phẩm Sống lâu hơn: Khoa học và nghệ thuật của tuổi thọ của tác giả - bác sĩ y khoa Peter Attia viết chung với Bill Gifford - biên tập viên tạp chí Outside.

Sách dày 496 trang, bán chạy như tôm tươi, xuất bản chưa đầy một năm đã bán được hơn 1,5 triệu bản.

BS Attia (51 tuổi) hiện là ngôi sao đang lên trong những người có ảnh hưởng thuộc lĩnh vực tự cải thiện bản thân. Chỉ riêng trên Instagram, ông đã có hơn 1 triệu người theo dõi.

Bản thân ông là một vận động viên nghiệp dư rất nghiêm túc. Trong môn quyền anh, ông đã từng thi đấu ở cấp độ tuyển trẻ. Sau đó ông chuyển sang các môn thể thao sức bền, đạp xe và bơi lội.

Năm 2005, ông đã bơi từ đảo Catalina đến Los Angeles trên chặng đường dài 32km trong 10 tiếng 34 phút. Gần đây ông tập trung đi bộ đường dài với ba lô nặng trên lưng (ba lô thường nặng từ 22kg trở lên).

BS Attia xác định bí quyết sống thọ chính là ngăn ngừa bệnh mãn tính từ sớm chứ không để rơi vào cảnh "trời kêu ai nấy dạ". Ông cho rằng biện pháp ngăn ngừa suy giảm tuổi thọ tốt nhất là kết hợp giữa tập thể dục, lối sống (dinh dưỡng, giấc ngủ...) và dịch vụ chăm sóc sức khỏe cá nhân mà ông gọi là y học 3.0.

Ở giai đoạn y học 1.0, phương pháp điều trị y tế chủ yếu dựa trên phát hiện và điều trị bệnh bằng các công cụ tương đối đơn giản và quan sát lâm sàng. Giai đoạn này diễn ra trước khi có những tiến bộ đáng kể về công nghệ, chẩn đoán và phương pháp điều trị.

Y học 2.0 xuất hiện trong thế kỷ 20 với thử nghiệm lâm sàng quy mô lớn, các công nghệ hình ảnh như chụp MRI và CT, phương pháp tiếp cận chăm sóc sức khỏe có hệ thống và khoa học hơn, qua đó tiến đến sự trường thọ.

Tuy nhiên y học 2.0 chủ yếu vẫn là điều trị các triệu chứng thay vì loại trừ các nguyên nhân cơ bản gây ra bệnh tật. Ví dụ khi cơn đau xuất hiện, bác sĩ thường kê đơn thuốc giảm đau hoặc sử dụng vật lý trị liệu để giảm đau thay vì xác định và điều trị nguyên nhân gốc rễ dẫn tới cơn đau.

Theo BS Attia, y học 3.0 được chia thành năm trụ cột gồm tập thể dục, dinh dưỡng, giấc ngủ, sức khỏe cảm xúc và các phân tử ngoại sinh (dược phẩm, chất bổ sung...). Trong năm trụ cột, ông nhấn mạnh tập thể dục là "liều thuốc mạnh nhất". Tập thể dục được chia thành các hạng mục gồm sức mạnh, ổn định, hiệu quả hiếu khí và khả năng hiếu khí tối đa.

Mục đích nhắm tới là đạt thể lực tối ưu trong từng hạng mục nhằm tạo lá chắn vững chắc chống bốn mối đe dọa sức khỏe lớn nhất gồm bệnh tim mạch, bệnh ung thư, rối loạn chuyển hóa (huyết áp cao, đường huyết...), rối loạn thần kinh (mất trí nhớ, đau nửa đầu, mất ngủ...).

Bản thân BS Peter Attia cũng tập thể lực hằng ngày - Ảnh: brainflow.co

Tập luyện để giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer

BS Peter Attia đến với lĩnh vực sống thọ bằng con đường khá quanh co. Ông lớn lên ở Toronto, cha mẹ là dân Ai Cập nhập cư vào Canada. Khi còn nhỏ ông đã bị một người không phải là người trong gia đình lạm dụng về thể chất và tình dục. Ở tuổi thiếu niên, ông tập đấm bốc để vượt qua chấn thương tâm lý.

Quá khứ của ông đã thúc đẩy ông theo con đường y khoa. Lúc là sinh viên tại Đại học Queen (Canada), ông làm tình nguyện viên tại một cơ sở dành cho trẻ em bị ngược đãi.

Tại Mỹ, sau khi tốt nghiệp Trường Y khoa Đại học Stanford, ông làm việc năm năm ở Bệnh viện Johns Hopkins về phẫu thuật tổng quát rồi tiếp tục dành hai năm làm nghiên cứu viên về phẫu thuật ung thư tại Viện Ung thư quốc gia Mỹ.

Trong thời gian này ông nghiên cứu các liệu pháp miễn dịch cho bệnh ung thư hắc tố. Nghiên cứu này đã khơi dậy mối quan tâm của ông về tuổi thọ.

Ông rời ngành y nhận việc tại Công ty McKinsey & Company, công ty tư vấn về quản lý tại New York. Với năng khiếu toán học, đây là nơi ông phát triển hệ thống tư duy liên quan đến khuôn khổ, rủi ro và xác suất, các yếu tố sau này trở thành nền tảng cho phương pháp tiếp cận y học 3.0 của ông.

Một thời gian sau ông quay lại ngành y, mở phòng khám từ xa tại nhà và một cơ sở thể dục tại Austin (bang Texas).

Trong cuộc trò chuyện với biên tập viên Nick Heil, ông giải thích: "Chúng ta không nói đến việc tạo ra những linh hồn bất tử, những người ở độ tuổi 80 trông giống như người 20 tuổi. Đó là khoa học viễn tưởng.

Nhưng chúng ta có thể 80 tuổi với cơ thể khỏe mạnh của người 60 tuổi". Một nhân vật đang tập luyện theo y học 3.0 của BS Attia là nam diễn viên Chris Hemsworth (39 tuổi), người từng thủ vai Thần Sấm trong bộ phim Thor: Tình yêu và sấm sét khởi chiếu vào mùa hè năm 2022.

Theo trang Hone Health, BS Attia đã chỉ định cho Hemsworth làm hàng loạt xét nghiệm di truyền. Kết quả cho thấy Hemsworth có hai bản sao của gene APOE4. Theo Viện Lão khoa quốc gia (Mỹ), người mang hai bản sao của gene này trong tương lai có xu hướng mắc bệnh Alzheimer cao từ 8-10 lần hơn người bình thường.

BS Attia tin rằng nếu thay đổi lối sống đúng đắn, Hemsworth có thể giảm nguy cơ mắc bệnh Alzheimer xuống mức thấp nhất.

Ông giải thích: "Mục tiêu của y học 3.0 không phải là điều trị để bệnh nhân khỏi bệnh, loại bỏ khối u với hy vọng điều tốt lành nhất sẽ xảy ra, mà là ngay từ đầu ngăn ngừa khối u xuất hiện và lan rộng, hoặc để tránh cơn đau tim đầu tiên xuất hiện hoặc chuyển hướng tránh đường dẫn đến bệnh Alzheimer".

Ông đã đưa Hemsworth vào phòng xông hơi khô với nhiệt độ cực cao. Theo BS Attia, tiếp xúc với nhiệt độ cao (cả nóng và lạnh) mang lại nhiều lợi ích. Ông cũng chủ trương nhịn ăn để ngăn ngừa bệnh.

Nhịn ăn có thể gia tăng khả năng chịu đưng căng thẳng, tăng tuổi thọ và giảm nguy cơ mắc các bệnh như ung thư và béo phì. Biện pháp nhịn ăn được áp dụng tùy theo người, phù hợp nhất là người có nhiều cơ bắp để dự phòng hoặc người có hơn 35% mỡ cơ thể đang muốn giảm cân.

Hemsworth đã thường xuyên tập nâng cao thể lực. Anh không chỉ muốn cơ bắp đẹp hơn mà còn muốn luôn khỏe mạnh và cường tráng khi về già. BS Attia nhận xét nếu muốn sống lâu, Hemsworth cần đưa luyện tập sức bền trở thành thói quen.

Ông kết luận một thói quen cân bằng giữa rèn luyện thể lực, tính bền bỉ và duy trì sức khỏe là chìa khóa chuẩn bị cho cuộc sống khỏe mạnh ở tuổi 100.

BS Peter Attia kể rằng một trong những khoảnh khắc đáng nhớ nhất trong nghề nghiệp của ông là lúc ông phát hiện các cụ già sống lâu trăm tuổi có thể sống thọ vì cấu trúc di truyền của họ có xu hướng ngăn ngừa các bệnh mãn tính từ sớm.

Họ qua đời vì những nguyên nhân cũng như mọi người, tuy nhiên cái chết đến với họ trễ hơn. Ông không tin họ sống thọ vì sống trong "vùng xanh" hay ăn uống theo chế độ đặc biệt. Ông lưu ý: "Mọi người cứ thích kể lể về cách sống theo bí quyết của những người sống lâu trăm tuổi. Điều này không đúng".

*****************

Tuổi thọ đã trở thành xu hướng chính trong học thuật trong những năm gần đây. Quan niệm cho rằng khoa học có thể giúp con người trẻ mãi không già đã thu hút nhiều doanh nghiệp khắp nước Mỹ đầu tư vì họ xem đây là lĩnh vực làm ăn béo bở.

>> Kỳ tới: Chạy đua tìm thuốc sống lâu trăm tuổi

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Phương thuốc 'chậm già' của TS David Sinclair

Người sống càng thọ càng có nhiều khả năng mắc chứng bệnh nào đó liên quan đến tuổi tác. Để tránh chuyện này xảy ra sớm, một số nhà khoa học đã nghĩ cách sao cho già chậm lại (làm chậm quá trình lão hóa).

DẠ THẢO

 Thời sự Phóng sự

dvnien copy từ https://tuoitre.vn/..., trang web này đăng ngày 24/02/2025 11:40

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 3: Muốn sống tới 110 tuổi, đừng báo tử

DẠ THẢO

Theo nghiên cứu của TS Saul Justin Newman, hầu hết cụ già trong 'vùng xanh' khai họ đã 100 tuổi hoặc 110 tuổi, nhưng không có bằng chứng chứng minh tuổi.

TS Saul Newman (bìa trái) cùng cha mẹ nhận giải Ig Nobel về nhân khẩu học vào tháng 9-2024 - Ảnh: UCL

Khi TS Saul Justin Newman, người Úc, bước lên bục nhận giải thưởng Ig Nobel cho nghiên cứu bác bỏ dữ liệu về các "vùng xanh" vào trung tuần tháng 9-2024 tại Viện Công nghệ Massachusetts ở Boston (Mỹ), ông mặc bộ quần áo có họa tiết trò chơi xếp gạch Tetris, đội mũ dự tiệc và cầm theo ba quả bóng bay.

Ông đã đọc một bài thơ phản bác những người bày đủ chiêu trò để sống thọ đến 110 tuổi. Tất nhiên đó cũng chỉ là góc nhìn của ông ta và vẫn đang bị tranh luận.

Đừng có giấy khai sinh và đừng đăng ký khai tử, sau đó bạn muốn tuổi nào tùy thích.

SAUL NEWMAN

82% không có giấy tờ chứng minh tuổi

TS Saul Newman bắt đầu quan tâm đến chủ đề tuổi thọ khi ông phản bác một số bài viết trên tạp chí Nature (Anh) về các cụ già sống cực thọ trong những năm 2010. Năm 2019, ông thực hiện dự án khảo sát các "vùng xanh" trong lúc làm việc tại Viện khoa học dữ liệu sinh học thuộc Đại học Quốc gia Úc (ANU).

Vào trung tuần tháng 3-2024, với danh nghĩa nhà nghiên cứu thuộc Đại học Oxford và Trường University College London (Anh), TS Newman đã công bố bản thảo nghiên cứu gây chấn động thế giới trên trang bioRxiv (chuyên đăng các bản thảo khoa học chưa qua bình duyệt). Nghiên cứu với đầu đề "Những người sống cực thọ và sổ sách đăng ký tuổi đáng chú ý cho thấy các xu hướng chỉ ra sai sót hành chính và gian lận lương hưu".

• 

  Cặp sinh đôi hơn 107 tuổi ở Nhật lập kỷ lục Guinness sống thọ nhất thế giớiĐỌC NGAY

Nghiên cứu của ông khẳng định hầu hết các cụ già trong "vùng xanh" khai họ đã 100 tuổi hoặc 110 tuổi nhưng không có bằng chứng chứng minh tuổi. Nghiên cứu cho thấy chỉ 18% số cụ già sống cực thọ trên thế giới có giấy khai sinh, nghĩa là 82% còn lại không có giấy tờ chứng minh tuổi.

Trên trang của Trường Đại học Khoa học và Y khoa (Đại học Quốc gia Úc), ông cho biết: "Tôi đã truy dấu 80% số cụ trên 110 tuổi trên thế giới (20% còn lại ở các quốc gia không thể có kết quả đáng tin cậy). Trong số đó hầu như không ai có giấy khai sinh. Ở Mỹ, trong hơn 500 cụ chỉ có bảy người có giấy khai sinh. Tệ hơn nữa, chỉ khoảng 10% có giấy chứng tử".

Các "vùng xanh" không phải là nơi có tuổi thọ bình quân cao. TS Newman đưa ra ví dụ: "Tại Costa Rica, 42% số người sống lâu trăm tuổi hóa ra đã nói dối về tuổi sau khi nghiên cứu được tiến hành. Và một khi các sai sót đã được điều chỉnh, họ từ vị trí dẫn đầu thế giới rớt xuống gần cuối bảng về tuổi thọ bình quân".

“Vùng xanh” đảo Ikaria ở Hy Lạp được xếp thứ 109 trong 128 khu vực châu Âu về tuổi thọ bình quân - Ảnh: Instagram

Hồ sơ của Cơ quan Thống kê châu Âu (Eurostat) từ năm 1990 đã xếp "vùng xanh" đảo Ikaria ở Hy Lạp vị trí thứ 109 trong 128 khu vực ở châu Âu về tuổi thọ bình quân. "Vùng xanh" đảo Sardinia ở Ý đứng ở vị trí thứ 51.

Điều quan trọng là ông đã thiết lập được mối tương quan chặt chẽ giữa tỉ lệ nghèo đói và số người sống thọ trên trăm tuổi. Ba "vùng xanh" gồm đảo Sardinia, đảo Okinawa và đảo Ikaria có thu nhập thấp, tỉ lệ biết chữ thấp, tỉ lệ tội phạm cao và tuổi thọ bình quân thấp hơn mức bình quân cả nước.

TS Newman ghi nhận không phải ngẫu nhiên mà các "vùng xanh" đều là các địa phương xa xôi, nghèo nàn, nơi có thể không lưu trữ hồ sơ hộ tịch đầy đủ. Tại "vùng xanh" đảo Okinawa, sổ sách lưu trữ đã bị máy bay Mỹ ném bom trong chiến tranh. Các cụ sống trăm tuổi qua đời không được khai tử đúng cách. Lúc họ còn sống, có thể chính quyền chiếm đóng sau chiến tranh đã ghi sai tuổi của họ vì không rành tiếng Nhật hay sử dụng niên lịch khác với lịch Nhật.

Trang web của Công ty Blue Zones quảng bá các cụ già trên đảo Okinawa có “Ikigai” (mục đích sống) tốt hơn hẳn

Ăn uống theo "vùng xanh" có thọ trăm năm?

Cuối tháng 7-2010, cảnh sát Nhật tìm thấy xác ướp của cụ ông Sogen Kato nằm trên giường trong khi ông đã chết 30 năm về trước. Con gái ông 81 tuổi đã che giấu cái chết của cha để bỏ túi hơn 9 triệu yen (106.000 USD) lương hưu. Ai cũng tưởng ông còn sống nên ông được coi là người đàn ông lớn tuổi nhất nước Nhật (111 tuổi). Cùng năm đó, Chính phủ Nhật đã tiến hành khảo sát và phát hiện 82% số người trên 100 tuổi qua đời nhưng không khai tử.

Chuyện gian lận tuổi để hưởng lương hưu cũng xảy ra ở các quốc gia khác có "vùng xanh". Năm 2015, Đức đã yêu cầu Hy Lạp kiểm toán chi tiêu để được cứu trợ trong khủng hoảng tài chính. Sau kiểm toán, con số khoảng 9.000 cụ sống trăm tuổi hưởng lương hưu đã giảm 72%. Tại Ý, theo thống kê năm 1997, khoảng 30.000 người hưởng lương hưu còn sống nhưng thật ra đã từ trần.

• 

  Ăn gì để bớt bệnh, tăng thêm tuổi thọ?ĐỌC NGAY

TS Newman nhận xét: "Đôi khi mafia có liên quan, đôi khi là những người chăm sóc. Rất nhiều trường hợp ở Ý mặc dù ông nội đã nằm ngoài vườn ô liu nhưng người bà con trẻ tuổi vẫn hưởng lương hưu của người chết đều đều".

Ông khẳng định không phải lúc nào lối sống lành mạnh của các cụ trăm tuổi trong các "vùng xanh" cũng có dữ liệu thực tế chứng minh. Năm 1975, Chính phủ Nhật đã tiến hành khảo sát dinh dưỡng liên quan đến 96% dân số. Kết quả cho thấy "vùng xanh" đảo Okinawa có tình trạng sức khỏe tệ nhất nước. Trong 47 tỉnh, Okinawa đứng đầu về chỉ số khối cơ thể (BMI) và thứ hai về mức tiêu thụ bia.

Cư dân Okinawa ăn ít rau và khoai lang nhất ở Nhật trong khi hai món này lại được quảng bá là thành phần chính trong chế độ ăn uống của đảo Okinawa. Công ty Blue Zones ghi nhận dân Okinawa có "Ikigai" (mục đích sống) tốt hơn hẳn. Song Okinawa đứng thứ tư về tỉ lệ tự tử nơi người trên 65 tuổi. Ai nói dân Okinawa sùng đạo cũng sai tuốt vì 93% là người vô thần.

Công ty Blue Zones cho rằng các cụ trăm tuổi ở "vùng xanh" mỗi ngày uống một ly rượu vang và khuyên mọi người nên làm như vậy. Trên trang The Conversation (Mỹ), TS Newman nhấn mạnh: "Mỗi ngày ư! Đó là công thức hoàn hảo dẫn tới chứng nghiện rượu". Riêng tại "vùng xanh" thị trấn Loma Linda ở bang California, cộng đồng các tín hữu theo giáo hội Cơ Đốc Phục Lâm lại không uống rượu.

Ông nhận xét điều quan trọng không phải là đánh giá chế độ ăn uống theo "vùng xanh" là tốt hay xấu mà trên thực tế các chế độ ấy không đúng. Ông giải thích: "Đây là hành vi chiếm dụng văn hóa chứ không liên quan gì đến thực tế. Ví dụ khi tiến hành nghiên cứu, Hy Lạp là quốc gia có tỉ lệ thừa cân cao thứ ba hoặc thứ tư châu Âu. Bởi vậy thật vô lý khi cho rằng nên bắt chước chế độ ăn uống của họ".

TS Saul Newman kết luận muốn sống lâu khỏe mạnh thì đừng hút thuốc và uống rượu và hãy tập thể dục - Ảnh: bluezones.com

TS Newman cảm thấy thất vọng vì nghiên cứu của ông không ngăn chặn được thông tin sai lệch giải thích tuổi thọ cực cao ở các "vùng xanh". Ông nhận xét: "Không ai có chút hoài nghi về những khẳng định ấy. Người đàn ông cao tuổi nhất thế giới hiện nay có tới ba ngày sinh và mọi người đều tin đó là sự thật". Đây là lý do ông cầm theo ba quả bóng bay lên sân khấu nhận giải Ig Nobel vào tháng 9-2024.

Ông kết luận: "Nếu ai đó bán cho bạn thứ gì đó để có sức mạnh trường thọ, đừng nên nghe họ". Vậy phải làm gì để sống lâu khỏe mạnh? Ông đưa ra lời khuyên: "Đừng hút thuốc hoặc sử dụng ma túy. Đừng uống rượu. Hãy tập thể dục. Đó là tất cả những gì bạn cần làm. Hãy đến gặp bác sĩ gia đình mỗi năm một lần. Không còn bí mật nào khác. Tôi nghĩ mọi người ai cũng biết điều đó. Quả việt quất không cứu được bạn đâu!".

Bị tranh luận gay gắt

Vào tháng 6-2024, Công ty Blue Zones đã phát thông báo phản đối nghiên cứu của TS Saul Newman và gọi đó là "vô trách nhiệm về đạo đức và học thuật". Thông báo cho rằng những khẳng định của TS Newman dựa trên bản thảo khoa học có nhiều nghi vấn và chưa qua bình duyệt.

Vì lý do gì nghiên cứu của ông vẫn chưa qua khâu bình duyệt và chưa công bố trên bất kỳ tạp chí khoa học nào? TS Newman giải thích ông đã gửi nghiên cứu đến các tạp chí khoa học nhưng 8-9 tháng sau bị trả lại mà không được xem xét. Đến giờ đã năm năm trôi qua nhưng chưa ai công bố các điểm sai trong nghiên cứu của ông đến khi ông được trao giải Ig Nobel.

**************

TS David Sinclair đã áp dụng công thức đảo ngược quá trình lão hóa. Năm ông 53 tuổi, kết quả kiểm tra tuổi sinh học cho thấy ông đã trẻ lại hơn 10 năm. Thế rồi ông bị mang tiếng "lừa đảo" và "lừa dối" công chúng vì quảng bá thuốc chống lão hóa giả.

>> Kỳ tới: Chiêu "cải lão hoàn đồng"

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 2: Tranh cãi về hai nhóm trường thọ

Báo chí thường liệt kê năm "vùng xanh" trường thọ trên thế giới gồm đảo Sardinia ở Ý, đảo Okinawa ở Nhật, bán đảo Nicoya ở Costa Rica, đảo Ikaria ở Hy Lạp và thị trấn Loma Linda ở bang California (Mỹ).

DẠ THẢO

Thời sựPhóng sự

dvnien copy từ https://tuoitre.vn/..., trang web này đăng ngày 23/02/2025 12:14

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 2: Tranh cãi về hai nhóm trường thọ

DẠ THẢO

Báo chí thường liệt kê năm "vùng xanh" trường thọ trên thế giới gồm đảo Sardinia ở Ý, đảo Okinawa ở Nhật, bán đảo Nicoya ở Costa Rica, đảo Ikaria ở Hy Lạp và thị trấn Loma Linda ở bang California (Mỹ).

Nhà báo Dan Buettner trò chuyện với cụ bà trăm tuổi ở Costa Rica vào đầu những năm 2000 - Ảnh: National Geographic

Theo tạp chí Science (Mỹ), thật ra có tới hai nhóm "vùng xanh" khác nhau. Câu chuyện kinh doanh từ "vùng xanh" cũng bao gồm nhiều hỉ nộ ái ố.

Kiếm tiền từ các "vùng xanh"

Nhà báo - nhà sản xuất Dan Buettner đã viết bảy cuốn sách bán rất chạy về năm "vùng xanh", mở các khóa học nấu ăn lấy cảm hứng từ các "vùng xanh" và thường xuyên được mời phát biểu tại các sự kiện lớn.

• 

  Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 1: 'Vùng xanh' trường thọ ra đời thế nào?ĐỌC NGAY

Năm 2005, ông đăng ký nhãn hiệu thuật ngữ "vùng xanh" tại Mỹ với lời biện bạch: "Người ta bắt đầu sử dụng thuật ngữ "vùng xanh" theo cách rất tệ, ví dụ như để quảng bá thịt bò và thức uống có đường. Nếu bạn không bảo vệ thuật ngữ này, bất kỳ ai cũng có thể sử dụng nó theo cách họ muốn".

Buettner còn thành lập Công ty Blue Zones "chuyên xây dựng những cộng đồng lành mạnh khắp nước Mỹ".

Các thành phố có thể thuê dịch vụ của công ty này để định hướng lại kế hoạch phát triển dựa trên các nguyên tắc của "vùng xanh" như ưu tiên đi bộ, khuyến khích cư dân tham gia hoạt động xã hội, cổ động ăn thịt và uống rượu ở mức vừa phải.

Khi chương trình kết thúc, các thành phố sẽ nhận được chứng chỉ "Cộng đồng vùng xanh". Năm 2020, Buettner đã bán Công ty Blue Zones mặc dù ông vẫn giữ vai trò cố vấn.

Từ chuyện Buettner kinh doanh "vùng xanh" đã phát sinh căng thẳng phá vỡ quá trình hợp tác ban đầu giữa Buettner với TS nhân khẩu học Michel Poulain (Bỉ) và bác sĩ y khoa Gianni Mario Pes (Ý).

TS Poulain khẳng định ông không biết Buettner đã đăng ký nhãn hiệu "vùng xanh" và ông rất bất ngờ với khoản tiền kếch sù mà khách hàng đã chi khi muốn thực hiện các chương trình của Công ty Blue Zones.

Cụ bà Betty Streifling 101 tuổi vẫn có thói quen đi bộ buổi sáng tại thị trấn Loma Linda (Mỹ), một trong năm “vùng xanh” trên thế giới - Ảnh: Los Angeles Times

Căng thẳng lên tới đỉnh điểm khi Hãng nước hoa Chanel quảng bá sản phẩm chống lão hóa Blue Serum được sản xuất từ các thành phần có nguồn gốc từ "vùng xanh" như cà phê xanh từ Costa Rica, ô liu từ đảo Sardinia và nhựa nhĩ hương từ Hy Lạp.

Buettner đã yêu cầu Chanel ngừng sử dụng thuật ngữ "vùng xanh" nhưng không thành công nên đi kiện. Ông đề nghị TS Poulain làm chứng nhưng TS Poulain phản bác: "Tôi đã nói "không! không thể! không thể!". Vì vậy sau hơn 10 năm tôi quyết định chấm dứt hợp tác".

Cuộc chia tay giữa TS Poulain và Buettner được phơi bày khi nền tảng trực tuyến Netflix phát hành bộ phim tài liệu nổi tiếng "Sống đến 100 tuổi: Bí mật của vùng xanh" vào năm 2023.

Bộ phim chỉ tập trung giới thiệu Buettner còn loại bỏ phần lớn công sức của nhà khoa học Poulain. Bác sĩ Pes giờ đây cũng đi theo con đường riêng của mình mặc dù vẫn giữ liên lạc với hai cộng sự cũ. Bác sĩ Pes vẫn thường cùng TS Poulain xem xét các bài viết về "vùng xanh".

Hậu quả từ quá trình hợp tác tan rã là hiện nay có tới hai nhóm "vùng xanh". Nhóm "vùng xanh" do Công ty Blue Zones sở hữu chịu ảnh hưởng lớn từ quan điểm của Buettner và nhóm "vùng xanh" thứ hai do TS Poulain quản lý.

Hai bên đã đồng ý về bốn "vùng xanh" gồm đảo Sardinia, đảo Okinawa, bán đảo Nicoya và đảo Ikaria. Riêng với thị trấn Loma Linda, TS Poulain không coi đây là "vùng xanh".

Buettner thừa nhận ông đã thêm Loma Linda vào bài viết đăng trên tạp chí National Geographic vào năm 2005 bởi... chủ biên muốn có một địa chỉ "vùng xanh" tại Mỹ.

Không rõ sống thọ do di truyền hay ăn uống

Đến nay các nhà nghiên cứu đều đồng ý TS Michel Poulain đã giữ vai trò quan trọng trong việc tạo uy tín khoa học cho các "vùng xanh" vì nếu không có Poulain, khái niệm "vùng xanh" có nguy cơ trở thành hoạt động kiếm tiền như nhà nhân khẩu học Anthony Medford tại Đại học Nam Đan Mạch nhận xét: "Kinh doanh là hoạt động kiếm tiền và phát triển. Và để phát triển, bạn phải tìm thêm nhiều vùng xanh hơn".

Nguyên nhân dẫn tới tuổi thọ cực cao ở các "vùng xanh" có phải do gene di truyền hay thói quen sống cực kỳ lành mạnh?

Đến nay câu hỏi này vẫn còn bỏ ngỏ. Khi bác sĩ Pes và các đồng nghiệp đến đảo Sardinia lần đầu trong những năm 1990, họ đưa ra giả thiết rằng bí quyết sống lâu của cư dân Sardinia có thể do họ có các biến thể gene hiếm liên quan đến tuổi thọ cao.

Đối với cư dân sống biệt lập như đảo Sardinia, tình trạng cận huyết thường xảy ra nên các biến thể gene hiếm trở nên phổ biến hơn. Đây là hiện tượng được gọi là "hiệu ứng người sáng lập".

Thật ra đến nay có rất ít bằng chứng khoa học chứng minh cư dân đảo Sardinia hoặc các "vùng xanh" khác có ưu thế vượt trội về di truyền.

Đến nay có rất ít bằng chứng cho thấy cư dân đảo Sardinia (Ý) có ưu thế vượt trội về di truyền - Ảnh: tesorisardi.com

Một nghiên cứu được công bố vào cuối năm 2019 cho rằng các cụ già trăm tuổi trên đảo Sardinia có thể mang một biến thể gene TAS2R38 chuyên biệt có chức năng mã hóa cho một loại protein phản ứng với vị đắng.

Biến thể này có thể kích thích họ thích ăn thực phẩm ít chất béo hơn. Song giả thuyết này chỉ mang tính suy đoán vì nhiều nghiên cứu khác không phát hiện gene này có thể kéo dài tuổi thọ.

Nếu không phải do di truyền, vậy sống thọ phải chăng do thói quen ăn uống? Buettner cho biết ông đã nghiên cứu các khảo sát về chế độ ăn uống và các bài viết học thuật, phỏng vấn hàng trăm người sống trăm tuổi trong hơn 20 chuyến đến các "vùng xanh".

Bác sĩ Pes đã thu thập đủ mọi dữ liệu từ các cụ sống trăm tuổi, từ lượng đường trong máu đến các mối quan hệ và lối sống, sau đó sử dụng các mô hình thống kê để đánh giá ảnh hưởng của từng biến số đối với tuổi thọ.

Từ những quan sát này, ông Buettner đã lập một danh sách gồm chín khuyến nghị dành cho người muốn sống thọ như sau:

1. Tạo thói quen về các hoạt động cường độ thấp như đi bộ.

2. Giảm 20% lượng calo nạp vào.

3. Tránh thịt và thực phẩm chế biến.

4. Uống rượu vang đỏ ở mức vừa phải.

5. Tìm mục đích cuộc sống.

6. Giảm căng thẳng.

7. Tham gia cộng đồng tâm linh.

8. Coi gia đình là ưu tiên hàng đầu.

9. Sống gần những người có lối sống tương tự.

Dù vậy, chưa có khuyến nghị nào được công bố dưới dạng bài nghiên cứu.

TS Ross Brownson là chuyên gia sức khỏe cộng đồng dựa trên bằng chứng tại Đại học Washington (Mỹ). Ông lưu ý khuyến nghị về rượu không phù hợp.

Một bài viết vào cuối tháng 3-2023 đã xem xét 107 nghiên cứu theo nhóm về sử dụng rượu và kết luận rằng nồng độ cồn thấp không làm giảm nguy cơ tử vong và lượng rượu bằng hai ly rượu vang mỗi ngày có thể làm tăng nguy cơ tử vong đối với nữ giới.

Tổ chức Y tế thế giới cảnh báo ngay cả uống rượu ít cũng có thể làm tăng nguy cơ sức khỏe, đặc biệt là bệnh ung thư.

Ngoài ra TS Brownson rất ngạc nhiên khi các khuyến nghị về "vùng xanh" không đề cập gì đến hút thuốc, một trong những nguyên nhân gây tử vong sớm. Khi được hỏi về điều này, ông Buettner đồng ý đã có thiếu sót.

Ngày 17-3-2024, cụ bà Pauline Bernadette Tinas sống trên đảo Martinique mừng sinh nhật 110 tuổi cùng con cháu - Ảnh: martinique.franceantilles.fr

Năm 2019, TS Poulain đã thêm đảo Martinique ở vùng Caribbean (lãnh thổ hải ngoại thuộc Pháp) vào danh sách "vùng xanh". Ông Buettner nhận xét: "Tôi sẽ nói rằng Michel là nhà nhân khẩu học rất cẩn thận và ông ấy sẽ không bịa ra điều gì".

Gần đây, ông Buettner bắt đầu nói đến Singapore như "vùng xanh" thứ sáu. Ông mô tả Singapore không chỉ là nơi có thói quen sống lành mạnh truyền thống mà còn là "điểm nóng về tuổi thọ được thiết kế" hoặc "vùng xanh 2.0", một nơi mà tuổi thọ cao không phải do trí tuệ truyền thống mà thông qua các chính sách công như gia tăng khả năng tiếp cận thực phẩm sạch hoặc giúp mọi người kết nối với nhau nhiều hơn.

Tuy nhiên, TS Poulain hoài nghi về "vùng xanh" bổ sung này. Ông nhận xét khi họ không còn hợp tác với nhau nữa, Buettner buộc phải tìm một câu chuyện mới hấp dẫn về "vùng xanh".

**********

Tháng 3-2024, TS Saul Newman đã công bố một nghiên cứu chấn động thế giới. Nghiên cứu khẳng định "vùng xanh" không hề tồn tại vì sổ sách sai sót hoặc nạn gian lận lương hưu, ăn uống theo chế độ "vùng xanh" không hề sống lâu trăm tuổi. Nghiên cứu của ông cụ thể như thế nào?

>> Kỳ tới: Muốn sống tới 110 tuổi, đừng... báo tử

Sống đến 100 tuổi - bí mật của 'vùng xanh' - Kỳ 1: 'Vùng xanh' trường thọ ra đời thế nào?

20 năm nay, mọi người đều tham khảo hình mẫu sống thọ từ năm 'vùng xanh' trên thế giới. Thế nhưng TS Saul Newman đã gây chấn động thế giới khi phản bác 'vùng xanh' không hề tồn tại.

DẠ THẢO